Có đủ cơ sở để cấm amiăng trắng từ năm 2023?

20/12/2018
Ngoài việc tiếp tục xin lùi thời hạn dừng sử dụng amiăng trắng với lý do thiếu cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn, một số ý kiến còn “lý sự” về đề xuất để cấm amiăng là không phù hợp với thực tiễn Việt Nam, vì tấm lợp amiăng ximăng đóng góp tích cực vào các chương trình xóa đói giảm nghèo của Chính phủ… Để làm rõ hơn về một lộ trình nhiều bàn cãi và kéo dài tới 17 năm này, Tạp chí LĐ&CĐ đã đề nghị một số chuyên gia, cán bộ khoa học đưa ra quan điểm về cơ sở của việc cấm amiăng trắng.

Tiến tới dừng sử dụng amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp


TS. ĐỖ TRẦN HẢI - Viện trưởng
Viện Khoa học an toàn và vệ sinh lao động

Trên thế giới, amiăng xanh và nâu đã bị cấm hoàn toàn từ lâu. Tuy nhiên mức độ và khối lượng sử dụng của hai loại này không nhiều. Trong amiăngtrắng chứa nhiều thành phần amiăng khác, do vậy không thể nói amiăng trắng không độc hại. Mới đây, ngày 12/11/2018, trong Báo cáo giải trình của Bộ Xây dựng về việc sử dụng amiăng trắng tại Việt Nam gửi Ủy Ban khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã cung cấp dẫn chứng về tác hại của amiăng trắng bằng Công bố của WHO về tác hại của việc sử dụng amiăng đối với sức khỏe con người. Điều 1 Công bố này ghi rõ: “có đầy đủ bằng chứng khoa học chứng minh mọi loại amiăng đều gây ung thư ở người (ung thư trung biểu mô, ung thư phổi, thanh quản và buồng trứng), Nhóm 1 các chất gây ung thư…”. Các nước phát triển đã và đang phải giải quyết những hệ quả nặng nề từ việc sử dụng nhiều amiăng trắng trong quá khứ. Tổ chức WHO cũng đã khuyến cáo Việt Nam nên nhận thức đầy đủ tác hại của amiăng trắng và sớm có chương trình hành động để ngăn ngừa tác hại của nó. Amiăng trắng chỉ nên sử dụng trong sản xuất một vài sản phẩm chưa tìm được vật liệu thay thế. Chính phủ Việt Nam luôn có quan điểm nhất quán về việc hạn chế, tiến tới dừng sử dụng amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp. Điều này là hết sức đúng đắn.

Hiện nay, công tác nhiên cứu khoa học về ảnh hưởng của amiăng trắng vẫn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân là do thiếu nhân lực, thời gian, thiết bị để thu thập số liệu và phân tích kết quả. Trước đây, Viện Bảo hộ lao động (nay là Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động) là một trong những đơn vị đầu tiên được Nhật Bản hỗ trợ đào tạo và có đủ điều kiện kỹ thuật để đếm được sợi amiăng. Viện đã thực hiện các điều tra liên quan đến tình hình sử dụng amiăng ở Việt Nam, khảo sát quan trắc môi trường lao động của các cơ sở sản xuất tấm lợp amiăng; xây dựng một trang điện tử số liệu về tình hình sửa dụng amiăng, tuyên truyền tác hại của amiăng đến sức khỏe người lao động và người dân. Do thiếu kinh phí nên những năm gần đây Viện không tiếp tục nghiên cứ, do đó không có kết quả mới bổ sung.


Phải xuất phát từ quyền được sống an toàn của nhân dân


PGS, TS. BÙI THI AN
Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH TP. Hà Nội, 
Đại biểu Quốc hội khóa XIII 

Việt Nam đã tham gia các công ước quốc tế về cấm sử dụng amiăng ở một số lĩnh vực và cũng đã tham gia Công ước Rotterdam về thủ tục thỏa thuận thông báo trước đối với một số hóa chất và thuốc bảo vệ thực vật nguy hại trong thương mại quốc tế nhằm bảo vệ sức khỏe con người và môi trường. Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO (mà Việt Nam là thành viên) đã ban hành Công ước số 162 năm 1986 về an toàn trong sử dụng amiăng và Nghị quyết của ILO năm 2006 liên quan đến amiăng, nêu rõ tất cả các loại amiăng, kể cả amiăng trắng đều là các chất gây ung thư cho con người…

Quyền của con người Việt Nam được sống trong môi trường trong lành và an toàn đã được khẳng định trong Hiến pháp, Văn kiện các Đại hội của Đảng. Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 được xây dựng trên 5 nguyên tắc, trong đó, nguyên tắc đầu tiên là “Đảm bảo quyền con người được sống trong môi trường trong lành” dựa trên cơ sở xác lập là quyền cơ bản, tự nhiên, thiêng liêng của con người: quyền được sống; thực trạng môi trường hiện nay và các cam kết về bảo vệ môi trường. Trên nhiều diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh quan điểm “Không đánh đổi môi trường lấy kinh tế, gây ảnh hưởng đến cuộc sống bình yên của người dân”. Đây là những cơ sở pháp lý vững chắc để tiến tới cấm sử dụng amiăng trắng vào năm 2023.

Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất tấm lợp thay thế Amiăng


TS. NGUYỄN QUỐC QUANG, nguyên Viện phó Viện Công nghệ, Bộ Công thương

Năm 2001, công nghệ sản xuất tấm lợp không sử dụng amiăng được đặt hàng cho các nhà khoa học trong nước. Giai đoạn 2003 - 2005, Đề tài cấp Nhà nước KC.06.15 đã nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm dây chuyền sản xuất tấm lợp không amiăng công suất 500.000m2/năm. Đến năm 2007, đã thiết kế, chế tạo và vận hành dây chuyền sản xuất tấm lợp không sử dụng amiăng đầu tiên của Việt Nam tại Công ty Tân Thuận Cường, Hải Dương.

Tháng 11/2013, dây chuyền sản xuất tấm sóng không amiăng đã hoạt động tại Công ty Navifico (TP. Hồ Chí Minh). Tháng 12/2014, Navifico đã thực hiện đơn hàng xuất khẩu đầu tiên sang thị trường Trung Đông (Ai Cập). Nhiều nước trên thế giới đã học hỏi và áp dụng kinh nghiệm của Việt Nam như Lào, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Iran, Uzebekistan... Tính đến tháng 8/2015, giá thành một lợp không amiăng (có khối lượng riêng 1,5g/cm3‑) là 50.416 đồng, chỉ cao hơn giá một tấm lợp amiăng (khối lượng riêng 1,65g/cm3, giá 44.484 đồng) khoảng 13%.

Công nghệ sản xuất tấm lợp không amiăng đòi hỏi đầu tư lớn hơn so với thiết bị và công nghệ sản xuất tấm lợp amiăng. Bên cạnh đó, thông tin về sản phẩm không amiăng còn thiếu minh bạch là rào cản cho việc chuyển đổi thói quen của người dân trong sử dụng amiăng trắng. Sự độc hại của amiăng trắng được thể hiện ở dòng chữ cảnh báo về vật liệu này; tuy nhiên, thời kỳ cao điểm, Việt Nam nhập khoảng 65.000 tấn amiăng/năm, tương đương với 1,65 triệu bao (40kg/bao) nhưng không có bất kỳ cảnh báo nào được dịch ra tiếng Việt (trên bao bì và trên sản phẩm tấm lợp có sử dụng amiăng). Ngoài ra, vẫn còn tình trạng các địa phương dùng ngân sách Nhà nước để mua tấm lợp amiăng cho các chương trình dân sinh được Nhà nước tài trợ. Đây là những khó khăn để mở rộng thị trường trong nước đối với tấm lợp không amiăng…  

Ngày 11/9/2018, Tổng LĐLĐ Việt Nam có Công văn số 1846/TLĐ gửi Uỷ ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, khẳng định đã đủ cơ sở pháp lý, khoa học, thực tiễn về tác hại của amiăng trắng đến sức khỏe con người và cần phải dừng việc sử dụng amiăng trắng ở Việt Nam để tránh cho NLĐ và nguời dân tiếp tục phải chịu tác hại của amiăng trắng đến sức khỏe. Tổng LĐLĐ Việt Nam Đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, sớm ban hành, công bố Quyết định về dừng sử dụng amiăng, có lộ trình và thời điểm chấm dứt sử dụng cụ thể…



(Nguồn tin: Theo Tạp chí An toàn vệ sinh lao động, số 11/2018)