Liên tiếp các vụ tai nạn lao động khi tiếp xúc, sửa chữa hầm biogas nông hộ: Vấn đề an toàn vệ sinh lao động chăn nuôi đang bị bỏ ngỏ?

19/12/2017
Tối 10/5/2017, tại thôn Đồng Bào (xã Gia Xuyên, huyện Gia Lộc tỉnh Hải Dương) xảy ra vụ ngộ độc khí dưới hầm biogas khiến 3 anh em ruột là Tăng Văn Đượm (SN 1983), Tăng Văn Đươm (SN 1985) và Tăng Văn Đới (SN 1989) tử vong tại chỗ. Đáng buồn, đây không phải là vụ tai nạn đầu tiên liên qua đến ngộ độc khí khi người dân tiếp xúc với các hầm biogas gia đình. Vậy đằng sau những vụ tai nạn thương tâm này là gì? Người dân thiếu hiểu biết, chủ quan hay chính quyền sở tại, cơ quan chức năng đang bỏ ngỏ vấn đề phổ biến kiến thức phòng tránh về TNLĐ trong lĩnh vực chăn nuôi gia súc?

Sau khi Chương trình khí sinh học cho ngành chăn nuôi Việt Nam bắt đầu được triển khai (năm 2003), hầm biogas đã được đa số các gia đình có chăn nuôi nhiều gia súc tiến hành xây lắp. Không thể phủ nhận những lợi ích thiết thực từ mô hình này. Thực tế, việc xây dựng hầm biogas kết hợp chăn nuôi nông hộ và trang trại đã khắc phục được tình trạng mất vệ sinh do việc xả phân gia súc lộ thiên, tạo ra nguồn năng lượng sạch và rẻ tiền từ chu trình sản xuất khép kín cho nông dân; giảm bớt gánh nặng lao động cho phụ nữ và trẻ em, góp phần bảo vệ môi trường nông thôn, cải thiện chất lượng cuộc sống nông thôn theo hướng bền vững. Theo tính toán, nếu sử dụng khí gas được sinh ra trong quá trình phân hủy chất thải gia súc trong hầm biogas để đun nấu, thắp sáng, mỗi hộ gia đình nông dân Việt Nam sẽ tiết kiệm được trung bình từ 250 đến 300 ngàn đồng tiền mua gas bình hoặc than, củi hằng tháng; với những hộ chăn nuôi quy mô lớn, mô hình này có thể giúp tiết kiệm hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng tiền gas dùng để đun nấu thức ăn cho gia súc mỗi năm …

Tuy nhiên, cùng với sự ra đời và phủ rộng hệ thống hầm biogas gia đình, số vụ TNLĐ liên quan đến ngộ độc khí, ngạt khí do tiếp xúc với các hầm biogas cũng ngày một tăng lên. Đáng nói, rất nhiều vụ gây hậu quả nghiêm trọng, làm chết và bị thương nhiều người cùng lúc như: vụ tai nạn trong quá trình xử lý hầm biogas tại gia đình ông Lê Đình Thạch ngày 8/2/2006 (xã Xuân Khuê, huyện Lý Nhân, Hà Nam) khiến ông Thạch và 2 người con cùng tử vong; vụ tai nạn ngày 18/4/2011 tại hầm biogas nhà bà Tám Tuồng ở Xóm Đồng (xã Tân Bình, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp) làm ba người tử vong; vụ tai nạn tại hầm biogas của một gia đình ở thị trấn Nhã Nam (huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang) ngày 31/8/2014 khiến cho 2 vợ chồng anh Thanh (người nhận vệ sinh, xử lý sự cố hầm biogas cho gia đình này) tử vong tại chỗ; vụ ngạt khí gas tại hầm biogas của gia đình ông Nguyễn Văn Tặng (52 tuổi, ngụ ấp Lý Ấn, xã Hưng Mỹ, huyện Cái Nước, Cà Mau) ngày 23/4/2016 khiến 3 người thiệt mạng và 6 người hôn mê, phải đi cấp cứu trong tình trạng nguy kịch; mới đây nhất là trường hợp tử vong của 3 anh em Tăng Văn Đượm, Tăng Văn Đươm và Tăng Văn Đới ở thôn Đồng Bào (xã Gia Xuyên, huyện Gia Lộc tỉnh Hải Dương) ngày 10/5/2017 khi sửa chữa hầm biogas tại gia đình…

Trước các vụ TNLĐ nghiêm trọng diễn ra liên tiếp như trên, nhiều người không khỏi lo ngại. Phải chăng việc xây dựng hệ thống biogas nông hộ hiện nay chưa đi cùng công tác tập huấn kiến thức về ATVSLĐ?

Theo PGS.TS Nguyễn Trường Luyện, nguyên cán bộ Viện Vật lý Kỹ thuật (Đại học Bách Khoa Hà Nội): việc sử dụng hầm khí biogas ở nhiều vùng nông thôn khá phổ biến để lấy khí gas, dùng trong việc đun nấu từ chất thải chăn nuôi. Ở các hầm biogas, khí gas được sinh ra khi xác động vật và các chất hữu cơ lên men trong điều kiện hiếm khí. Những hoạt động chuyển hóa, phân hủy các chất hữu cơ làm bốc lên những luồng hơi chứa khí độc Cacbonic dioxyt (CO2), metan (CH4) và các hợp chất lưu huỳnh. Để đảm bảo an toàn, người sử dụng không nên tự ý vệ sinh hầm biogas mà cần báo cho kỹ thuật viên hoặc thuê xe hút bể phốt, máy bơm chuyên dụng phá váng. Trong trường hợp tự xử lý, sửa chữa nên tháo mở nắp hầm ủ khí một thời gian dài tùy từng dung tích bể để khí metan bay hết, sau đó dùng gậy chọc phá màng sinh học, bơm nước vào để đẩy lớp váng ra. Sau khi chọc thủng lớp váng, phải chờ vài tiếng mới được mở nắp hầm. Tuyệt đối không tự xuống hầm ủ khí trong bất cứ trường hợp nào. Trước khi xuống, cần làm phép thử xem bể có khí độc không bằng cách dùng con vật sống như chuột hoặc gà buộc vào dây thả xuống bể, đợi 5-10 phút sau đó kéo lên. Nếu con vật bình thường thì lúc đó người xuống hầm sẽ an toàn. Người xuống hầm nhất thiết phải buộc dây bảo hiểm và có người ở trên theo dõi thường trực để có thể kéo lên kịp thời khi gặp sự cố...

Đáng tiếc, rất ít người hiểu rõ kiến thức và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình làm việc an toàn này nên nhiều vụ tai nạn hầm biogas với cùng một tình huống vẫn cứ diễn ra.


HOÀNG LÂM

(Nguồn tin: Bản tin An toàn & Sức khỏe lao động, tháng 11/2017, Hội KHKT AT và VSLĐ Việt Nam)