Đánh giá chỉ số rủi ro sức khỏe do tiếp xúc với khí H2S của người lao động làm việc ở công ty thoát nước và xử lý nước thải tại thành phố Đà Nẵng

18/12/2020
Qua nghiên cứu khảo sát, quan trắc về mức độ tiếp xúc của người lao động đối với khí H2S và đánh giá chỉ số rủi ro sức khỏe tại vị trí làm việc ở công ty thoát nước và xử lý nước thải khu vực miền Trung, thông qua việc khảo sát, quan trắc môi trường lao động tại một số công ty ở thành phố Đà Nẵng .Kết quả nghiên cứu cho thấy, tùy vào vị trí làm việc, nồng độ khí H2S dao động từ 0,021 mg/m3 đến 6,90 mg/m3 và không có vị trí nào vượt mức cho phép theo QCVN 03:2019/BYT. Vị trí có nồng độ cao nhất là vị trí tuyến cống dẫn nước thải của trạm xử lý nước thải Phú Lộc ở mức 6,90 mg/m3, vị trí có nồng độ thấp nhất là vị trí phòng làm việc của trạm xử lý nước thải URENCOở mức 0,021mg/m3 . Kết quả quan trắc không có vị trí nào vượt mức cho phép theo QCVN 03:2019/BYT, tuy nhiên khi đánh giá chỉ số rủi ro sức khỏe theo phương pháp đánh giá rủi ro sức khỏe của EPA thì có đến 11vị trí làm việc có rủi ro sức khỏe đối với người lao động.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngành thoát nước và xử lý nước thải hiện nay đang phát triển mạnh cả về quy mô, lao động và công nghệ theo xu hướng đô thị hóa, công nghiệp hóa ngày càng gia tăng ở nước ta.

Theo kết quả thống kê Hội cấp thoát nước Việt Nam hiện nay các đô thị trên cả nước đều đã xây dựng các hệ thống xử lý nước thải tập trung với sự tham gia của trên 20.000 lao động vận hành hệ thống thoát nước và số lượng lớn người lao động vận hành trực tiếp tại các trạm xử lý.

Trong quá trình vận chuyển và xử lý nước thải, sẽ phát sinh nhiều loại khí thải phát tán vào môi trường không khí. Các chất ô nhiễm không khí từ  đường cống vận chuyển và trạm xử lý nước thải có thể là CH4, H2S… sẽ gây ô nhiễm môi trường không khí xung quanh, đặc biệt là người lao động làm việc trực tiếp như nạo vét tuyến cống, vận hành hệ thống xử lý.

H2S có tác dụng kích thích tại chỗ lên niêm mạc vì tiếp xúc ẩm, hình thành các loại sulfur. H2S có tác động lên mắt và đường hô hấp. Một số người đã cảm thấy mùi rất khó chịu của trứng gà vịt thối, khi H2S ở nồng độ 5mg/m3.Với nồng độ 150 mg/m3có thể gây tổn thương bộ máy hô hấp và màng nhầy. Khi tiếp xúc trực tiếp với khí H2S ở nồng độ 500 mg/m3 trong khoảng từ 15 đến 20 phút sẽ sinh ra bệnh tiêu chảy và viêm cuống phổi. Tiếp xúc ngắn với khí H2S ở nồng độ 700 đến 900 mg/m3, thì H2S sẽ nhanh chóng xuyên qua màng túi phổi, ngay sau đó, thâm nhập vào mạch máu và có thể gây tử vong [1]. Quá trình tiếp xúc thường xuyên với các mối nguy hại này và thời gian tiếp xúc kéo dài ảnh hưởng đến tinh thần, sức khỏe, sự tập trung trong quá trình lao động. Đây chính là một trong những nguyên nhân gây tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cho người lao động.

Nghiên cứu đánh giá rủi ro sức khỏe nghề nghiệp của benzene và toluen tại một bãi rác ở Johannesburg, Nam Phi. Nghiên cứu đã tính toán chỉ số rủi ro (HI) của benzen và toluene. Kết quả cho rằng phơi nhiễm nghề nghiệp vượt quá tiêu chuẩn khuyến nghị của EPA Hoa Kỳ. Do đó, người lao động có nguy cơ đáng kể đối với các ảnh hưởng xấu đến sức khỏe liên quan đến việc hít phải benzene và toluen tại bãi rác ở Johannesburg [2]. Kết quả đánh giá rủi ro sức khỏe (HI) khi tiếp xúc với Hydrogen Sulfide giữa các công nhân trong ngành công nghiệp mủ cao su Thái Lan là 0,1259 thấp hơn 1 và có thể chấp nhận được dựa trên khuyến nghị của EPA Hoa Kỳ [3].

Mục tiêu nghiên cứu đề tài này là nhằm đánh giá mức nguy cơ rủi ro sức khỏe thông qua chỉ số (HI) của người lao động tiếp xúc với khí H2S ở một số công ty thoát nước và xử lý nước thải ở thành phố Đà Nẵng,  góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho việc đánh giá rủi ro sức khỏe của người lao động khi tiếp xúc với hơi khí độc trong khu vực làm việc.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Nồng độ khí H2S tại các vị trí làm việc của người lao động: tuyến cống dẫn nước thải; hệ thống xử lý nước thải; phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải; xưởng cơ-điện, phòng hóa chất, phòng làm việc 1, phòng làm việc 2 ở 3 công ty thoát nước và xử lý nước thải thành phố Đà Nẵng:

- Trạm xử lý nước thải Phú Lộc (Phường Hòa Mỹ - Quận Liên Chiểu) (CS 1)

- Trạm xử lý nước thải Sơn Trà (Phường Thọ Quang – Quận Sơn Trà) (CS 2)

- Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội – Chi nhánh Miền Trung (URENCO) (Phường Hòa Khánh Bắc - Quận Liên Chiểu) (CS 3).

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1. Phương pháp lấy mẫu và phân tích [4]

Lấy mẫu và phân tích theo MASA Method 701.

Vị trí thu mẫu: Tuyến cống dẫn nước thải, hệ thống xử lý nước thải, Phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải, Xưởng cơ-điện, phòng hóa chất, phòng làm việc 1, phòng làm việc 2

2.2.2. Phương pháp đánh giá rủi ro sức khỏe của EPA [5]

Trong đó:

HI (Hazard Index): chỉ số rủi ro sức khỏe đối với hóa chất không gây ung thư;

I (Intake) là lượng hấp thụ (mg/kg/ngày) được tính theo công thức (2);

RfD (Reference Dose): liều tham chiếu (mg/kg/ngày)

RfD = 0,86 RfC (Reference Concentration) [6].

Giá trị RfC của H2S được lấy từ Hệ thống Thông tin Rủi ro Tích hợp (IRIS) của Cơ quan Bảo về Môi trường Hoa Kỳ (USEPA).Theo đó của RfC của H2S là 2 µg/m3 [7].

Trong đó:

CA (Chemical Concentration in Air): nồng độ hơi H2S có trong không khí mg/m3,

IR (Inhalation Rate): thể tích hít thở (m3/giờ) trung bình khoảng 0,79 m3/giờ;

ET (Exposure Time): thời gian tiếp xúc trong quá trình làm việc (giờ/ngày)8 giờ/ngày;

EF (Exposure Frequency) là số ngày tiếp xúc trong năm (ngày/năm).Trong nghiên cứu này, rủi ro đã được tính toán đối với công nhân ở công ty thoát nước và xử lý nước thải với thời gian lao động trung bình hàng ngày là 8 giờ (trừ Chủ nhật), xem xét 30 ngày nghỉ hàng năm, ta có thể tìm thấy tần suất tiếp đối với công nhân là 74 ngày (= 52 tuần x 6 ngày x 1/3 ngày - 30);

ED (Exposure Duration): khoảng thời gian tiếp xúc (năm): thời gian giả định làm việc là 10 năm;

BW (Body Weight): trọng lượng trung bình cơ thể (kg): cân nặng trung bình ngườilao động: kết quả khảo sát lao động nam là70 kg;

AT (Averaging Time): khoảng thời gian tiếp xúc trung bình 3650ngày(=10x365).

Tiêu chuẩn phân hạng rủi ro về sức khỏe: HI ≤ 1 mức rủi ro chấp nhận được; HI > 1 có rủi ro sức khỏe [8].

III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1. Nồng độ khí H2S tại vị trí làm việc của 3 công ty thoát nước và xử lý nước thải thành phố Đà Nẵng

Kết quả quan trắc nồng độ khí H2S trong không khí tại các vị trí làm việc được trình bày ở Bảng 1 [9]

Bảng 1. Nồng độ khí H2S trong không khí tại các vị trí làm việc của một số công ty thoát nước và xử lý nước thải thành phố Đà Nẵng

Vị trí làm việc

Nồng độ khí H2S (mg/m3)

CS1

CS2

CS3

Tuyến cống dẫn nước thải

6,90

4,28

6,38

Hệ thống xử lý nước thải

1,05

1,96

2,06

Phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải

0,026

0,105

0,038

Xưởng cơ khí, điện

0,089

0,134

0,126

Phòng hóa chất

0,189

0,276

0,072

Văn phòng làm việc 1

0,022

0,027

0,027

Văn phòng làm việc 2

0,038

0,032

0,021

Kết quả cho thấy nồng độ khí H2S tại các vị trí làm việc đều năm trong quy chuẩn cho phép theo QCVN 03:2019/BYT. Vị trí có nồng độ khí H2S cao nhất là vị trí tuyến cống dẫn nước thải của trạm xử lý nước thải Phú Lộc ở mức 6,90 mg/m3. Vị trí có nồng độ khí H2S thấp nhất là vị trí phòng làm việc 2, của trạm xử lý nước thải URENCO ở mức 0,021 mg/m3. Kết quả này phản ánh đúng thực trạng tại các vị trí tuyến cống dẫn nước thải là thường chứa nhiều bùn và chất thải hữu cơ trong điều kiện không gian kín thiếu oxi thì khí H2S phát sinh nhiều.

Giới hạn tiếp xúc ca làm việc áp dụng theo QCVN 03:2019/BYT: 10 mg/m3 [10]


Người lao động của trạm xử lý nước thải Phú Lộc tại một số vị trí làm việc

3.2.  Kết quả đánh giá chỉ số rủi ro sức khỏe người lao động tại vị trí làm việc của 3 công ty thoát nước và xử lý nước thải ở thành phố Đà Nẵng.

Kết quả đánh giá rủi ro sức khỏe do tiếp xúc với khí H2S của người lao động  tại các vị trí làm việc được trình bày ở Bảng 2.

Bảng 2. Kết quả xác định chỉ số rủi ro sức khỏe HI của người lao động tiếp xúc với khí H2S tại các vị trí làm việc

Vị trí làm việc

HI

CS1

CS2

CS3

Tuyến cống dẫn nước thải

73,4

45,6

67,9

Hệ thống xử lý nước thải

11,2

20,8

21,9

Phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải

0,28

1,12

0,40

Xưởng cơ khí, điện

0,95

1,43

1,34

Phòng hóa chất

2,01

2,94

0,77

Văn phòng làm việc 1

0,23

0,29

0,29

Văn phòng làm việc 2

0,40

0,34

0,22

Mặc dù kết quả quan trắc nồng độ khí H2S nằm trong mức cho phép tại tất cả vị trí làm việc: Tuyến cống dẫn nước thải; Hệ thống xử lý nước thải;Phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải; Xưởng cơ khí, điện; Văn phòng làm việc 1; Văn phòng làm việc 2;  nhưng khi đánh giá rủi ro sức khỏe theo chỉ số HI, có 11 vị trí làm việc có chỉ số HI lớn hơn 1, đặc biệt tại vị trí tuyến cống dẫn nước thải và Hệ thống xử lý nước thải chỉ số HI lớn hơn 1 rất nhiều. Điều này chứng tỏ có rủi ro sức khỏe do tiếp xúc khí H2S tại vị trí làm việc ở 3  công ty thoát nước và xử lý nước thải tại thành phố Đà Nẵng. Theo khuyến nghị của EPA Hoa Kỳ khi HI > 1 có rủi ro đối với sức khỏe [7].

IV. Kết luận

Nồng độ khí H2S ở các vị trí làm việc được quan trắc đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 03:2019/BYT.

Có rủi ro sức khỏe do tiếp xúc với khí H2S, được xác định bằng chỉ số HI>1, tại 11 vị trí làm việc đối với người lao động ( các vị trí Tuyến cống dẫn nước thải, hệ thống xử lý nước thải của cả 3 công ty, phòng điều hành hệ thống xử lý nước thải của Trạm xử lý nước thải Sơn Trà, xưởng cơ điện của Trạm xử lý nước thải Sơn Trà và URENCO, phòng hóa chất của Trạm xử lý nước thải Phú Lộc và Trạm xử lý nước thải Sơn Trà).

Kết quả nghiên cứu này góp phần làm cơ sở để nghiên cứu đánh giá thực trạng rủi ro sức khỏe và đề xuất giải pháp bảo vệ sức khỏe người lao động tại các vị trí làm việc của Công  ty thoát nước và xử lý nước thải ở thành phố Đà Nẵng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Lê Huy Bá (2008), Độc học môi trường cơ bản, NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, trang 151-153.

[2]. R. Moolla , S. K. Valsamakis , C. J. Curtis & S. J. Piketh (2013), Occupational health risk assessment of benzene and toluene at a landfill site in Johannesburg, South Africa, WIT Transactions on The Built Environment, Vol 134, p701-712.

[3]. Cheerawit Rattanapan, Thunwadee Tachapattaworakul Suksaroj, Jiraporn Chumpikul  and Thitiworn Choosong (2014), Health Risk Assessment of Hydrogen Sulfide Exposure among Workers in a Thai Rubber Latex Industry, EnvironmentAisa, 7 (1), p 25-31.

[4]. Masa Method 701

[5]. US EPA (1989), Risk Assessment Guidance for Superfund, volume I: Human Health Evaluation Manual (Part A), EPA/540/1-89/002, U.S. Environmental Protection Agency (USEPA), Office of Solid Waste and Emergency Response, Washington, DC.

[6]. Lê Thị Hồng Trân (2008), Đánh giá rủi ro sức khỏe và đánh giá rủi ro sinh thái, Nhà xuất bản Khoa Học Kỹ Thuật Hà Nội, trang 71, 2008.

[7]. RfC,Hydrogensulfide,https://cfpub.epa.gov/ncea/iris2/chemicalLanding.cfm?substance_nmbr=61

[8]. US EPA (1998), Risk Assessment Guidance for Superfund: Volume I, Human Health Evaluation Manual (Part D), Standardized Planning, Reporting, and Review of Superfund Risk Assessments), Interim Final, Report No. EPA/540/1-89/002, U.S. Environmental Protection Agency (US EPA), Office of Emergency and Remedial Responses, Washington DC.

[9].  Phân viện Khoa học An toàn Vệ sinh lao động và Bảo vệ môi trường miền Trung (2019), Báo cáo tổng kết nhiệm vụ thường xuyên: Xây dựng cơ sở dữ liệu về Môi trường lao động cho các đơn vị Thoát nước và xử lý nước thải thuộc ngành Vệ sinh môi trường các tỉnh miền Trung.

[10]. QCVN 03: 2019/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia giá trị giới hạn tiếp xúc cho phép của 50 yếu tố hóa học tại nơi làm việc.

Nguyễn Thành Trung, Trần Thị Kim Anh

Phân viện Khoa học An toàn vệ sinh lao động và bảo vệ môi trường miền Trung

(Nguồn tin: Vnniosh.vn)