Rủi ro an toàn và sức khỏe nghề nghiệp mới trong điều kiện phát triển cách mạng công nghiệp lần thứ tư

TÓM TẮT

Đặt vấn đề

Cách mạng công nghiệp 4.0 với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), robot tiên tiến và Internet vạn vật (IoT) đang tái định nghĩa môi trường làm việc toàn cầu. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này cũng làm phát sinh những rủi ro ATSKNN “mới và đang nổi” mà hệ thống quản lý truyền thống chưa kịp thích ứng. Bài báo tập trung nhận diện các rủi ro này để giúp các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược bảo vệ người lao động hiệu quả trong kỷ nguyên số.

Phương pháp

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích hệ thống từ các báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Châu Âu (EU-OSHA) và thực tiễn tại Việt Nam. Các chuyên gia tiến hành phân loại rủi ro theo 4 nhóm chính: rủi ro vật lý từ tương tác người – máy, rủi ro hóa học/vật liệu mới, rủi ro tâm lý xã hội và rủi ro liên quan đến tổ chức lao động mới (kinh tế nền tảng, làm việc từ xa).

Kết quả

Rủi ro Tâm lý xã hội: Sự kết nối 24/7 và giám sát bằng thuật toán dẫn đến tình trạng “kiệt sức kỹ thuật số”, căng thẳng kéo dài và mất cân bằng giữa công việc – cuộc sống; Tương tác Người – Robot (Cobots): Sự xuất hiện của robot cộng tác làm gia tăng nguy cơ va chạm vật lý và các rủi ro về nhận thức khi người lao động phải xử lý lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian thực; Vật liệu mới và Công nghệ Nano: Sự xuất hiện của các loại hóa chất và vật liệu thông minh mới tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp mà các thiết bị đo lường hiện nay chưa thể kiểm soát hoàn toàn; An ninh mạng và Dữ liệu: Rò rỉ thông tin cá nhân và áp lực từ việc bị theo dõi hiệu suất bởi AI gây ra những bất ổn về tâm lý và quyền riêng tư của người lao động.

Kết luận

CMCN 4.0 đòi hỏi một cách tiếp cận mới về ATSKNN, chuyển từ “phản ứng với tai nạn” sang “phòng ngừa chủ động dựa trên dữ liệu”. Kết luận nhấn mạnh việc cần thiết phải cập nhật khung pháp lý về an toàn lao động, chú trọng đào tạo lại kỹ năng cho người lao động và đặc biệt là đưa các tiêu chí về sức khỏe tâm thần vào quy trình đánh giá rủi ro định kỳ tại doanh nghiệp.

(Bài viết được đăng trên Tạp chí Hoạt động KHCN số 4,5&6-2022)