Hen suyễn liên quan đến nghề nghiệp: Nhận biết sớm và phòng ngừa

Các nhà khoa học ước tính có hơn 300 loại chất tại nơi làm việc có khả năng gây ra bệnh hen suyễn mới, và còn nhiều chất khác có thể khiến bệnh hen suyễn sẵn có trở nên trầm trọng hơn. Đáng chú ý, những tác nhân này không hề xa lạ hay đặc thù – chúng bao gồm cả những thứ rất phổ biến như sản phẩm tẩy rửa, nấm mốc và bụi gỗ. Điều này có nghĩa là gần như bất kỳ môi trường làm việc nào, từ văn phòng, nhà hàng cho đến xưởng sản xuất, đều có thể tiềm ẩn nguy cơ. Tuy nhiên, triệu chứng hen suyễn không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay lập tức. Có người phát bệnh chỉ sau một thời gian ngắn tiếp xúc, nhưng cũng có người phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm phơi nhiễm lặp đi lặp lại mới khởi phát triệu chứng. Các dấu hiệu điển hình gồm thở khò khè, ho, tức ngực và khó thở – những triệu chứng thường có xu hướng giảm bớt khi người bệnh rời khỏi nơi làm việc, ví dụ vào cuối tuần hoặc trong kỳ nghỉ. Nếu không được nhận diện và xử lý đúng cách, hen suyễn liên quan đến nghề nghiệp có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như triệu chứng nặng hơn, phải sử dụng thuốc nhiều hơn, tăng nguy cơ tàn tật, và trong những trường hợp xấu nhất, thậm chí có thể dẫn đến tử vong.

Bác sĩ đang tiến hành đo chức năng hô hấp cho người lao động

Triệu chứng của hen suyễn nghề nghiệp không khác gì hen suyễn thông thường – vẫn là thở khò khè, ho, tức ngực và khó thở. Dấu hiệu gợi ý quan trọng nhất là triệu chứng thường cải thiện khi người lao động rời khỏi nơi làm việc, chẳng hạn vào cuối tuần hoặc kỳ nghỉ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải ai cũng nhận thấy sự cải thiện ngay; một số người phải rời xa môi trường phơi nhiễm trong nhiều tuần liền mới thấy triệu chứng thuyên giảm rõ rệt.

Danh sách tác nhân gây hen suyễn nghề nghiệp rất đa dạng, bao gồm lông và vảy da động vật, côn trùng và mạt bụi nhà, các sản phẩm tẩy rửa, bụi gỗ, hơi hóa chất như amoniac, thuốc tẩy hoặc isocyanate – một nhóm hóa chất thường gặp trong sơn, keo dán và một số vật liệu công nghiệp.

Khi nghi ngờ mắc hen suyễn liên quan đến nghề nghiệp, người lao động nên cung cấp cho bác sĩ thông tin chi tiết về công việc đang làm, các loại vật liệu tiếp xúc và thời điểm xuất hiện triệu chứng – đây là những dữ kiện quan trọng giúp xác định nguyên nhân. Về mặt y khoa, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chức năng hô hấp như đo lưu lượng đỉnh thở ra (peak flow), đo chức năng thông khí phổi (spirometry), test kích thích phế quản bằng methacholine, cũng như xét nghiệm dị ứng để hỗ trợ chẩn đoán. Tuy nhiên, quan trọng nhất trong quản lý hen suyễn nghề nghiệp không nằm ở thuốc men, mà là việc ngừng hoặc giảm thiểu phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh, kết hợp song song với điều trị y tế phù hợp.

Hen suyễn nghề nghiệp có thể phòng ngừa được nếu được phát hiện sớm. Việc nâng cao nhận thức của cả người lao động, người sử dụng lao động và nhân viên y tế về các tác nhân gây bệnh tại nơi làm việc, chính là chìa khóa để giảm thiểu số ca mắc mới cũng như hạn chế các biến chứng nặng nề.

Nguồn: NIOSH Science Bulletin, CDC, “Work-related Asthma: Early Recognition and Prevention”, https://www.cdc.gov/niosh/bulletin/2026/asthma.html

Thùy Trang