Chuyển đổi số an toàn lao động, công nghệ phải cứu người trước khi tai nạn xảy ra
Đà Nẵng – An toàn lao động thời AI đòi hỏi công nghệ phải giúp phòng ngừa rủi ro, bảo vệ người lao động trước khi tai nạn xảy ra.
Trưởng đoàn các quốc gia thành viên ASEAN chụp ảnh lưu niệm, khẳng định cam kết hợp tác vì môi trường làm việc an toàn, lành mạnh cho người lao động. Ảnh: Hoàng Bin
Đó là vấn đề đáng chú ý được đặt ra tại Diễn đàn ASEAN-OSHNET (Mạng An toàn, vệ sinh lao động ASEAN) lần thứ 13 tổ chức tại Đà Nẵng ngày 7.7, với chủ đề tăng cường chuyển đổi số trong quản lý an toàn, vệ sinh lao động trong ASEAN hướng tới Tầm nhìn ASEAN 2045.
Không thể chờ tai nạn rồi mới xử lý
Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy nhấn mạnh ASEAN hiện có hơn 350 triệu người lao động, là một trong những trung tâm sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo năng động của thế giới. Tuy nhiên, khu vực vẫn đối mặt với nhiều thách thức về an toàn, vệ sinh lao động: tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp còn cao; khu vực phi chính thức và lao động nền tảng chưa được bao phủ đầy đủ; nhiều bệnh nghề nghiệp mới xuất hiện cùng quá trình già hóa lực lượng lao động và dịch chuyển cơ cấu kinh tế.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Hoàng Bin
Những thách thức này cho thấy một thực tế: người lao động đang đi nhanh vào các mô hình việc làm mới, trong khi lưới an toàn lao động vẫn có nơi còn mỏng. Vì vậy, chuyển đổi số trong an toàn lao động không thể chỉ là chuyện lắp thêm camera, cảm biến, phần mềm quản trị hay hệ thống báo cáo. Nếu chỉ dừng ở đó, công nghệ có thể làm quy trình quản lý hiện đại hơn, nhưng chưa chắc làm nơi làm việc an toàn hơn.
Theo Thứ trưởng Cao Huy, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang định hình lại thế giới lao động; trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các nền tảng số mở ra cơ hội chưa từng có để dự báo, phòng ngừa và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn lao động.
Khi đó, dữ liệu không chỉ để lưu trữ, mà trở thành công cụ cứu người. Công nghệ không chỉ để ghi nhận sự cố, mà để ngăn sự cố xảy ra.
Chuyển đổi số an toàn lao động không thể bỏ quên lao động yếu thế. Trong ảnh: Công đoàn Đà Nẵng thăm công nhân mỏ vàng ở Phước Sơn. Ảnh: Hoàng Bin
Tại Việt Nam, theo Thứ trưởng Cao Huy, lĩnh vực lao động đang đẩy mạnh xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động, Cổng báo cáo tai nạn lao động trực tuyến; đồng thời nghiên cứu sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động và hoàn thiện Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo hướng mở rộng diện bao phủ, tăng chi cho phòng ngừa.
Đây là những bước đi quan trọng, bởi an toàn lao động không thể hiệu quả nếu thiếu dữ liệu đầy đủ, liên thông và kịp thời. Khi tai nạn lao động được báo cáo nhanh hơn, phân tích tốt hơn, cơ quan quản lý có thể nhận diện nhóm ngành, địa bàn, loại hình doanh nghiệp có nguy cơ cao để thanh tra, cảnh báo và hỗ trợ đúng trọng tâm.
Ứng dụng công nghệ để bảo vệ lao động yếu thế
Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra câu hỏi về công bằng. Ai được bảo vệ bởi công nghệ? Ai có khả năng tiếp cận các hệ thống mới? Ai có tiếng nói khi dữ liệu cá nhân bị thu thập trong môi trường làm việc?
Thứ trưởng Cao Huy lưu ý chuyển đổi số đặt ra những vấn đề mới như bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức trong ứng dụng AI, bảo đảm quyền của lao động nền tảng và thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia, giữa các nhóm lao động.
Đây là cảnh báo rất đáng chú ý. Bởi công nghệ nếu thiếu kiểm soát có thể trở thành công cụ giám sát cực đoan, gây thêm áp lực năng suất, thậm chí làm gia tăng bất bình đẳng giữa các nhóm lao động. Doanh nghiệp lớn có thể đầu tư hệ thống cảnh báo hiện đại, đào tạo bằng thực tế ảo, giám sát thời gian thực; trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa, lao động phi chính thức hoặc lao động nền tảng có thể vẫn đứng ngoài các cơ chế bảo vệ ấy.
Cũng tại diễn đàn, ông Sakdisilpa Tuladhorn, Phó Cục trưởng Cục Bảo hộ Lao động và Phúc lợi, Bộ Lao động Thái Lan, Chủ tịch đương nhiệm ASEAN-OSHNET, cho rằng AI, công nghệ thông minh và các hệ thống dựa trên dữ liệu đang mở ra cơ hội lớn để tăng cường đánh giá rủi ro, nâng cao hiệu quả thanh tra lao động, hỗ trợ ra quyết định và củng cố các biện pháp phòng ngừa. Tuy nhiên, quá trình đổi mới phải có trách nhiệm và đạo đức để bảo đảm lợi ích công nghệ đến được với mọi người lao động.
Bởi nếu chuyển đổi số chỉ phục vụ khu vực chính thức, doanh nghiệp lớn hoặc những nơi đã có nền tảng quản trị tốt, khoảng cách an toàn lao động sẽ tiếp tục bị nới rộng. Khi đó, nhóm lao động dễ tổn thương nhất lại là nhóm ít được bảo vệ nhất.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Anh Tuấn khẳng định, Đà Nẵng đang hướng đến thành phố thông minh, nhưng trước hết phải là một thành phố an toàn. Nhìn rộng hơn, một nền kinh tế số cũng phải là nền kinh tế biết bảo vệ người lao động trong quá trình tạo ra tăng trưởng.
Chuyển đổi số trong an toàn, vệ sinh lao động vì vậy không nên được nhìn như một phong trào công nghệ. Đó là phép thử về trách nhiệm xã hội, về năng lực quản trị và về mức độ nhân văn của phát triển. Công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp người lao động trở về nhà an toàn sau mỗi ca làm việc.
Hoàng Bin
