Đưa pháp luật an toàn, vệ sinh lao động đến gần hơn với người lao động

Sau 10 năm thi hành, Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo hành lang pháp lý quan trọng trong bảo đảm quyền được làm việc trong môi trường an toàn, bảo vệ sức khỏe, tính mạng của người lao động. Cùng với việc hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến và huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) ngày càng được quan tâm, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Khám sức khỏe định kỳ góp phần bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm an toàn cho người lao động

Đưa pháp luật đến gần người lao động

Luật ATVSLĐ được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2015, có hiệu lực từ ngày 1/7/2016, quy định tương đối toàn diện về phòng, chống các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại; xử lý sự cố kỹ thuật, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; bảo đảm ATVSLĐ đối với lao động đặc thù và trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Ngay sau khi Luật được ban hành, hệ thống văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành từng bước được xây dựng, hoàn thiện. Giai đoạn 2015-2025, các cơ quan có thẩm quyền đã xây dựng, trình ban hành và ban hành 106 văn bản điều chỉnh trực tiếp cùng 23 văn bản có liên quan đến ATVSLĐ. Riêng Bộ Nội vụ và các bộ đã ban hành 90 thông tư, bao gồm cả quy chuẩn kỹ thuật, trong đó 82 văn bản trực tiếp điều chỉnh về ATVSLĐ.

Cùng với hoàn thiện thể chế, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai rộng khắp. Hằng năm, nhiều lớp tập huấn được tổ chức cho cán bộ quản lý, người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn, doanh nghiệp, tổ chức cung ứng dịch vụ huấn luyện và người lao động.

Tháng hành động về ATVSLĐ trở thành đợt cao điểm tuyên truyền, với nhiều hoạt động hướng về cơ sở như đối thoại, tự kiểm tra, kiểm soát nguy cơ, cải thiện điều kiện lao động, khám sức khỏe và phổ biến kiến thức pháp luật.

Đáng chú ý, hoạt động huấn luyện ngày càng được xã hội hóa. Giai đoạn 2011-2015, các tổ chức huấn luyện thực hiện khoảng 500.000-1,1 triệu lượt người/năm; giai đoạn 2016-2020 tăng lên khoảng 1,2-2 triệu lượt người/năm và giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 2-3 triệu lượt người/năm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, tổ chức tự tổ chức huấn luyện cho khoảng 2-5 triệu lượt người mỗi năm.

Công tác tuyên truyền cũng được mở rộng qua báo chí, phát thanh, truyền hình, trang thông tin điện tử, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật và nhiều hình thức truyền thông khác. Hàng nghìn hệ thống phát thanh cơ sở được sử dụng để đưa thông tin ATVSLĐ đến người lao động, trong đó có cả khu vực không có quan hệ lao động.

Từ nhận thức đến hành động

Sau 10 năm, hiệu quả của việc phổ biến pháp luật ATVSLĐ không chỉ thể hiện qua số người được tuyên truyền, huấn luyện mà còn được phản ánh qua những chuyển biến trong thực tế.

Giai đoạn 2016-2020, bình quân mỗi năm có trên 1,8 triệu người lao động được khám sức khỏe; đến giai đoạn 2021-2025 tăng lên trên 2,25 triệu người/năm. Số người được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cũng tăng từ trên 200.000 trường hợp lên hơn 500.000 trường hợp mỗi năm.

Hoạt động quan trắc môi trường lao động được tăng cường. Bình quân giai đoạn 2016-2020 có trên 850.000 mẫu được đo, đánh giá và quan trắc mỗi năm; giai đoạn 2021-2025 tăng lên khoảng 1,16 triệu mẫu/năm. Tỷ lệ mẫu không đạt tiêu chuẩn cho phép giảm hơn 30% so với giai đoạn trước.

Số người được huấn luyện ATVSLĐ cũng tăng mạnh. Trong giai đoạn 2016-2025, mỗi năm có khoảng 2,5-8 triệu người được huấn luyện, cao gấp 4-5 lần so với giai đoạn trước, ngoại trừ thời gian bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19.

Cùng với đó, công tác kiểm định máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động được tăng cường, với khoảng 1 triệu máy, thiết bị được kiểm định mỗi năm trên cả nước.

Những kết quả trên góp phần vào xu hướng giảm tần suất tai nạn lao động. Theo số liệu phân tích từ cơ quan bảo hiểm xã hội và báo cáo doanh nghiệp, tần suất tai nạn lao động chết người giảm từ 5,85/100.000 lao động giai đoạn 2011-2015 xuống 4,53/100.000 giai đoạn 2016-2020 và còn 3,0/100.000 trong giai đoạn 2021-2025.

Cùng với các biện pháp truyền thống, nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý ATVSLĐ. Camera thông minh, thiết bị đeo, hệ thống quan trắc tự động, phần mềm quản lý an toàn và các giải pháp trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng để nhận diện, cảnh báo và kiểm soát nguy cơ.

Tiếp tục mở rộng phạm vi bảo vệ

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác thi hành Luật ATVSLĐ vẫn còn một số hạn chế. Công tác tuyên truyền chưa đồng đều giữa các địa phương, ngành, lĩnh vực; việc tiếp cận người lao động không có quan hệ lao động, hộ sản xuất kinh doanh, làng nghề, khu vực nông nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khó khăn.

Trong khi đó, cả nước có khoảng 55 triệu lao động, khoảng 60% làm việc trong khu vực kinh tế phi chính thức. Đây là nhóm lao động có nguy cơ chưa được bảo đảm đầy đủ về ATVSLĐ, đặt ra yêu cầu tiếp tục mở rộng các chính sách bảo vệ và đổi mới phương thức tuyên truyền.

Dù tần suất tai nạn lao động đã giảm, trung bình mỗi năm vẫn xảy ra khoảng 8.000 vụ tai nạn lao động, làm chết và bị thương khoảng 9.000 người. Điều này cho thấy công tác phòng ngừa vẫn cần được đặt lên hàng đầu.

Sau 10 năm, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đưa pháp luật ATVSLĐ đến gần hơn với người lao động bằng những cách thức dễ hiểu, thiết thực và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Tuyên truyền không chỉ để người lao động biết quy định, mà quan trọng hơn là hiểu, thực hiện và hình thành thói quen an toàn trong công việc.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần tiếp tục xây dựng văn hóa an toàn, chủ động nhận diện và kiểm soát nguy cơ, ứng dụng khoa học, công nghệ vào quản lý. Khi pháp luật được chuyển hóa thành nhận thức và hành động cụ thể tại nơi làm việc, mục tiêu xây dựng môi trường lao động an toàn, lành mạnh và bền vững sẽ có thêm nền tảng vững chắc./.

Huệ Nguyễn