Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về ATVSLĐ tại các khu công nghiệp và làng nghề ở Hà Nội

Lao động nữ làm việc trong các KCN ở thành phố Hà Nội.

Thực trạng thực thi pháp luật ATVSLĐ tại các KCN và làng nghề

Với lực lượng lao động lên tới 4,21 triệu người, công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) luôn được Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo vệ nguồn nhân lực và duy trì đà phát triển bền vững. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách, pháp luật về ATVSLĐ tại khu vực các khu công nghiệp (KCN) và làng nghề đang đối mặt với nhiều bất cập, rào cản mang tính hệ thống.

Thời gian qua, việc triển khai các quy định pháp luật về ATVSLĐ trên địa bàn thành phố Hà Nội đạt được những kết quả ghi nhận. Năm 2025, thành phố đã huy động trên 53,8 tỷ đồng cho công tác tuyên truyền, huấn luyện; các doanh nghiệp đầu tư khoảng 559 tỷ đồng cho biện pháp kỹ thuật an toàn và 244,5 tỷ đồng cho cải thiện điều kiện vệ sinh lao động. Toàn Hà Nội đã tổ chức huấn luyện ATVSLĐ cho hơn 171.000 lượt người lao động có hợp đồng và mở gần 3.000 lớp dịch vụ cho trên 210.000 lượt người. Mạng lưới an toàn, vệ sinh viên được củng cố với 64.100 người tại 2.125 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực, tình hình tai nạn lao động (TNLĐ) vẫn diễn biến phức tạp. Năm 2025, toàn thành phố ghi nhận 217 vụ TNLĐ làm 96 người chết. Mặc dù tổng số vụ giảm 24,6% so với năm 2024 nhưng số người tử vong lại tăng đột biến tới 54,8%.

Tại các KCN, khu chế xuất ở Hà Nội, dù hạ tầng kỹ thuật được đầu tư bài bản, việc áp dụng công nghệ tiên tiến để phòng ngừa sự cố vẫn còn hạn chế và chưa tương xứng với yêu cầu của Cách mạng công nghiệp 4.0. Nhiều dự án mới đi vào hoạt động nhưng vẫn dùng dây chuyền công nghệ cũ. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành quy trình an toàn của một bộ phận công nhân chưa cao, tình trạng tự ý không sử dụng hoặc sử dụng không đúng quy cách phương tiện bảo hộ cá nhân vẫn diễn ra phổ biến.

Đối với các làng nghề và khu vực lao động phi chính thức, với 1.350 làng nghề và khoảng 1,9 triệu lao động phi chính thức (chiếm 51,6% lực lượng lao động), môi trường làm việc tại đây chứa đựng vô số nguy cơ rủi ro về bụi, hóa chất, tiếng ồn và cháy nổ. Đáng chú ý, số ca tử vong do TNLĐ ở khu vực không có hợp đồng lao động năm 2025 chiếm tới 57,3% tổng số người chết toàn thành phố (55/96 người). Công tác huấn luyện, kiểm định máy móc, trang bị bảo hộ tại các hộ kinh doanh cá thể, cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp hầu như bị buông lỏng hoặc chỉ mang tính đối phó.

Kết quả khảo sát của Đoàn công tác Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội về kết quả khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH và ATVSLĐ tại thành phố Hà Nội đã chỉ ra hàng loạt nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong công tác thực thi pháp luật ATVSLĐ trên địa bàn Hà Nội. Trong đó, dù trực tiếp quản lý các doanh nghiệp trong KCN, Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội hiện chỉ dừng lại ở vai trò phối hợp, vận động và tổ chức thực hiện, chưa được trao thẩm quyền thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp. Tình trạng “quyền không đi đôi với trách nhiệm” này làm giảm đáng kể tính răn đe và hiệu quả giám sát đối với các cơ sở sản xuất có rủi ro cao.

Bên cạnh đó, Phòng chuyên trách thuộc Sở Nội vụ Hà Nội chỉ có 15 công chức nhưng phải gánh vác trách nhiệm quản lý trên 255.000 doanh nghiệp, 111 cụm công nghiệp và 1.350 làng nghề. Ở cấp xã, chính quyền chỉ bố trí 01 công chức kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Do lực lượng quá mỏng, năm 2025, thành phố Hà Nội mới chỉ kiểm tra liên ngành được 25 đơn vị, doanh nghiệp và công trình xây dựng – một tỷ lệ siêu nhỏ so với quy mô phát triển kinh tế của Thủ đô.

Công tác tuyên truyền ATVSLĐ nhìn chung vẫn theo lối mòn, chưa áp dụng công nghệ hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ATVSLĐ còn phân tán; báo cáo TNLĐ chủ yếu thực hiện bằng bản giấy; dữ liệu giữa các ngành Nội vụ, Y tế, Công an, BHXH chưa được liên thông, chia sẻ khiến công tác dự báo rủi ro gặp nhiều khó khăn.

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Để khắc phục triệt để các tồn tại trên, đưa các quy định pháp luật về ATVSLĐ đi vào cuộc sống một cách thực chất, thành phố Hà Nội đã đưa ra một số giải pháp đồng bộ triển khai thực thi chính sách, pháp luật về ATVSLĐ nói chung, tại các KCN và làng nghề nói riêng. Trong đó, kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sớm sửa đổi, bổ sung Luật ATVSLĐ theo hướng chuẩn hóa các chương trình tập huấn giao thoa (PCCC, hóa chất, điện, ATVSLĐ) để tránh lãng phí; điều chỉnh tăng thời hạn điều tra TNLĐ phù hợp với thực tế xác minh; phân định rõ cơ chế giải quyết chế độ bảo hiểm ngay sau khi xảy ra tai nạn mà không phải chờ kết luận hình sự. Sửa đổi các quy định pháp luật để mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm TNLĐ bắt buộc và tự nguyện tới khu vực lao động phi chính thức, làng nghề và lao động trên nền tảng số.

Đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền thực chất cho Ban Quản lý các KCN. Theo đó, bổ sung quy định pháp lý giao thẩm quyền thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và xử phạt vi phạm hành chính về ATVSLĐ cho Ban Quản lý các KCN; đồng thời, quy định bắt buộc việc cơ cấu đại diện Ban Quản lý là thành viên chính thức trong các Đoàn thanh tra liên ngành và Đoàn điều tra TNLĐ đối với các vụ việc xảy ra trong KCN.

Cùng với đó là bổ sung biên chế và đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật cho lực lượng công chức làm công tác ATVSLĐ thuộc Sở Nội vụ và Ban Quản lý KCN. Đẩy mạnh cơ chế phân cấp cho UBND cấp xã trong việc tiếp nhận khai báo thiết bị nghiêm ngặt và thành lập Đoàn điều tra TNLĐ đối với khu vực lao động phi chính thức, làng nghề trên địa bàn.

Tiếp đến, xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia và thành phố về ATVSLĐ kết nối liên thông 100% giữa Sở Nội vụ, Y tế, Công an, BHXH và Ban Quản lý KCN. Kiên quyết xử lý nghiêm các tổ chức dịch vụ huấn luyện, quan trắc môi trường lao động, khám sức khỏe có hành vi cắt xén chương trình, cấp chứng chỉ “khống”. Đổi mới phương thức huấn luyện theo hướng giao quyền tự chủ cho doanh nghiệp đủ điều kiện; chuyển từ “quản lý hành vi” sang “quản lý mục tiêu” thông qua hậu kiểm; tập trung tập huấn kỹ năng thực hành nhận diện rủi ro trực tiếp cho lao động làng nghề và công nhân KCN…

Đứng trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô, trong giai đoạn mới, việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ATVSLĐ tại các KCN và làng nghề ở Hà Nội không chỉ đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền các cấp mà còn cần sự nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng doanh nghiệp và từng người lao động. Xây dựng một môi trường lao động an toàn, văn minh chính là nền tảng vững chắc để Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm kinh tế hàng đầu của cả nước./.

Hà Chi