Nghị định 283/2026/NĐ-CP: Siết trách nhiệm doanh nghiệp trong khám sức khỏe, phát hiện bệnh nghề nghiệp

Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, quy định mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, trong đó đáng chú ý là các quy định liên quan đến khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người lao động.

Theo Điều 33 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, người sử dụng lao động không tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người lao động sẽ bị phạt từ 1–3 triệu đồng khi vi phạm với mỗi người lao động, nhưng tổng mức phạt tối đa không quá 75 triệu đồng. Đối với hành vi không tổ chức khám sức khỏe cho người lao động trước khi chuyển sang làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hơn hoặc sau khi người lao động bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đã phục hồi và trở lại làm việc, mức phạt là 5–10 triệu đồng khi vi phạm với mỗi người lao động, tối đa 75 triệu đồng.

Đáng chú ý, Nghị định 283 không dừng ở việc xử phạt bằng tiền mà còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả. Theo đó, người sử dụng lao động vi phạm phải tổ chức khám sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người lao động; trường hợp người lao động đã tự thực hiện việc khám thì người sử dụng lao động phải thanh toán chi phí khám. Bên cạnh đó, người sử dụng lao động không điều trị, điều dưỡng, phục hồi chức năng cho người lao động mắc bệnh nghề nghiệp hoặc tai nạn lao động, hoặc không bố trí công việc phù hợp với sức khỏe người lao động theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa cũng bị xử phạt từ 10–15 triệu đồng khi vi phạm đối với mỗi người lao động, tối đa 75 triệu đồng.

TS.BS Vũ Xuân Trung, Phó Viện trưởng Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe nghề nghiệp, cho biết pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động đã quy định người sử dụng lao động phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm cho người lao động; đối với người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại hoặc tiếp xúc với các yếu tố có khả năng gây bệnh nghề nghiệp, phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn tình trạng doanh nghiệp không tổ chức khám, khám không đủ số lần hoặc nội dung khám chưa đúng quy định, đặc biệt ở các doanh nghiệp nhỏ.

Theo TS.BS Vũ Xuân Trung, mức phạt từ 1–3 triệu đồng/người lao động thực chất là mức được kế thừa từ các quy định trước đây nên nếu chỉ nhìn vào số tiền phạt thì tính răn đe chưa thực sự mạnh. Điểm quan trọng của Nghị định 283 là các biện pháp khắc phục đi kèm, buộc doanh nghiệp sau khi bị xử phạt vẫn phải tổ chức khám cho người lao động hoặc hoàn trả chi phí nếu người lao động đã tự đi khám. Vì vậy, doanh nghiệp không thể coi việc nộp phạt là đã hoàn thành trách nhiệm của mình.

Để chủ động thực hiện quy định mới, TS.BS Vũ Xuân Trung khuyến nghị người sử dụng lao động xây dựng kế hoạch khám sức khỏe định kỳ và khám bệnh nghề nghiệp ngay từ đầu năm, gắn với kết quả quan trắc môi trường lao động và thực hiện đầy đủ các nội dung khám theo quy định. Ông cũng nhấn mạnh việc đưa nội dung khám sức khỏe vào đối thoại, thương lượng với công đoàn và người lao động không chỉ nhằm tuân thủ pháp luật mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe, giữ chân người lao động và giảm các chi phí liên quan đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp về lâu dài.

Đối với người lao động, việc tham gia đầy đủ các đợt khám, cung cấp trung thực thông tin về tiền sử bệnh và chủ động kiến nghị khi doanh nghiệp không tổ chức hoặc tổ chức khám mang tính hình thức là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình. Theo ông Vũ Xuân Trung, công đoàn cơ sở có thể là một kênh quan trọng để người lao động phản ánh, đồng thời tổ chức công đoàn cần tiếp tục phát huy vai trò tuyên truyền, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về chăm sóc sức khỏe người lao động.

Nghị định 283/2026/NĐ-CP vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu “khám để tránh bị phạt”, mà hướng tới việc nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động trong phòng ngừa bệnh nghề nghiệp, phát hiện sớm nguy cơ sức khỏe và bảo vệ sức khỏe người lao động.

Xuân Đài