Hệ thống bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam

TÓM TẮT

Đặt vấn đề

Tai nạn lao động (TNLĐ) và bệnh nghề nghiệp (BNN) là vấn đề toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực và nền kinh tế của mọi quốc gia. Theo thống kê của ILO, mỗi năm có hàng triệu người chết và hàng trăm triệu người bị thương do các nguyên nhân liên quan đến nghề nghiệp. Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống bảo hiểm TNLĐ-BNN là công cụ quan trọng nhằm chia sẻ rủi ro, bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động (NLĐ) và giảm bớt gánh nặng tài chính cho người sử dụng lao động.

Phương pháp

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết kết hợp phân tích số liệu thống kê thực tế. Tác giả tiến hành rà soát các mô hình bảo hiểm TNLĐ-BNN phổ biến trên thế giới, đồng thời đánh giá thực trạng triển khai quỹ bảo hiểm này tại Việt Nam giai đoạn 2016-2021. Các chỉ số về số người tham gia, số thu quỹ, cơ cấu chi trả trợ cấp hàng tháng và trợ cấp một lần được phân tích để làm rõ hiệu quả vận hành của hệ thống.

Kết quả

Nghiên cứu chỉ ra rằng hệ thống bảo hiểm tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể với số lượng người tham gia tăng dần qua các năm. Trong giai đoạn 2016-2021, trung bình mỗi năm có hơn 2.300 người hưởng trợ cấp hàng tháng và 4.600 người hưởng trợ cấp một lần. Tổng thu quỹ năm 2020 đạt hơn 5.175 tỷ đồng. Tuy nhiên, nội dung chi vẫn tập trung chủ yếu vào việc giải quyết hậu quả (trợ cấp) mà chưa phát sinh chi cho hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, và mức chi cho phòng ngừa rủi ro còn rất thấp (khoảng 2 tỷ đồng/năm).

Kết luận

Hệ thống bảo hiểm TNLĐ-BNN tại Việt Nam đóng vai trò trụ cột trong việc bảo vệ NLĐ, nhưng cần có sự điều chỉnh chiến lược từ “chi trả hậu quả” sang “phòng ngừa chủ động”. Tác giả kiến nghị cần tăng cường chi cho công tác phòng ngừa, huấn luyện an toàn và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý để mở rộng đối tượng tham gia và tối ưu hóa việc sử dụng quỹ nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người lao động trong bối cảnh mới.

(Bài viết được đăng trên Tạp chí Hoạt động KHCN số 4,5&6-2022)