Ô nhiễm nước mặt và nước thải tại một số làng nghề dệt nhuộm ở Hà Nội: Thực trạng và giải pháp

Làng nghề dệt nhuộm – giá trị truyền thống đi cùng thách thức môi trường

Trong quá trình phát triển, các làng nghề dệt nhuộm truyền thống ở Hà Nội đã góp phần quan trọng vào việc tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích kinh tế, hoạt động sản xuất tại các làng nghề này cũng để lại nhiều hệ lụy, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm nước mặt và nước thải.

Dệt nhuộm là ngành nghề có nhu cầu sử dụng hóa chất rất lớn, từ thuốc nhuộm, xút, axit cho đến nhiều loại phụ gia khác. Khoảng 85 – 90% lượng hóa chất này đi vào nước thải. Với lưu lượng có thể lên tới hàng trăm mét khối mỗi ngày, nước thải chứa nhiều chất ô nhiễm nếu không được xử lý sẽ gây tác động xấu đến sông ngòi, ao hồ, làm suy thoái hệ sinh thái và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Dương Nội (Hà Đông): Ô nhiễm đáng báo động

Tại phường Dương Nội (Hà Đông), nhiều hộ sản xuất dệt nhuộm vẫn còn xả nước thải trực tiếp ra kênh mương gần khu dân cư. Kết quả phân tích mẫu nước thải cho thấy, nhiều chỉ số vượt quy chuẩn cho phép nhiều lần.

Cụ thể, độ màu vượt chuẩn gấp hơn 5 lần, BOD₅ (chỉ số phản ánh lượng chất hữu cơ dễ phân hủy) vượt gần 6 lần, COD (tổng lượng chất hữu cơ) vượt gần 3 lần. Đây là những chỉ số cho thấy mức độ ô nhiễm nghiêm trọng, gây suy giảm oxy hòa tan trong nước, ảnh hưởng nặng nề đến sinh vật thủy sinh.

Không chỉ nước thải, nguồn nước mặt tại kênh La Khê gần khu vực sản xuất cũng bị ô nhiễm. Một số vị trí có chỉ số BOD₅ và COD vượt chuẩn nhiều lần, phản ánh tình trạng ô nhiễm hữu cơ cao. Điều này chứng tỏ nước thải chưa qua xử lý đang tác động trực tiếp đến môi trường xung quanh.

Hiện trạng xả thải từ các cơ sở dệt nhuộm và ô nhiễm nước mặt trên kênh La Khê, Hà Đông (Ảnh: N.K. Huyền)

Phùng Xá (Mỹ Đức): Có cải thiện nhưng vẫn còn nhiều lo ngại

Khác với Dương Nội, làng nghề Phùng Xá (Mỹ Đức) đã có sự quan tâm hơn đến xử lý nước thải. Một số cơ sở sản xuất đã đầu tư hệ thống xử lý riêng, nhờ đó chất lượng mẫu nước thải được phân tích cho thấy đạt quy chuẩn. Tuy nhiên, khi xét đến nước mặt xung quanh, tình hình vẫn đáng lo ngại.

Kết quả khảo sát cho thấy, có vị trí COD vượt chuẩn tới hơn 8 lần, BOD₅ vượt chuẩn 11 lần. Điều này phản ánh dù nước thải tại một số cơ sở được xử lý, nhưng tổng thể môi trường nước vẫn bị ảnh hưởng bởi sự kết hợp của nhiều nguồn thải khác nhau, bao gồm cả sinh hoạt và chăn nuôi.

Nguyên nhân và hệ lụy

Nguyên nhân chính của tình trạng ô nhiễm nước ở các làng nghề dệt nhuộm xuất phát từ việc thiếu hệ thống xử lý nước thải tập trung. Nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, vốn ít, công nghệ hạn chế nên không thể đầu tư xử lý triệt để. Bên cạnh đó, công tác giám sát, xử lý vi phạm môi trường còn chưa nghiêm, khiến việc xả thải bừa bãi vẫn tiếp diễn.

Hệ lụy từ ô nhiễm nước là rất lớn. Người dân sống gần khu vực bị ảnh hưởng trực tiếp qua nguồn nước sinh hoạt, tưới tiêu, chăn nuôi. Các bệnh về hô hấp, da liễu, đường tiêu hóa, thậm chí bệnh mãn tính lâu dài có thể xuất hiện. Ngoài ra, ô nhiễm nước còn làm giảm năng suất nông nghiệp, gây chết thủy sản và ảnh hưởng đến cảnh quan, chất lượng cuộc sống.

Giải pháp cần thiết

Để cải thiện tình trạng này, cần sự vào cuộc đồng bộ từ cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Một số giải pháp quan trọng gồm:

• Đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung: Đây là giải pháp căn bản giúp xử lý triệt để nguồn thải trước khi ra môi trường.
• Hỗ trợ cơ sở sản xuất áp dụng công nghệ sạch: Doanh nghiệp nhỏ cần được tiếp cận vốn vay ưu đãi, chuyển giao công nghệ thân thiện với môi trường, giảm tiêu hao nước và hóa chất.
• Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm: Cơ quan chức năng cần kiểm tra định kỳ, xử lý nghiêm các cơ sở xả thải trái phép để tạo tính răn đe.
• Đẩy mạnh truyền thông và giáo dục: Phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường thông qua tập huấn, tuyên truyền tại cộng đồng, giúp mọi người hiểu rõ tác hại của ô nhiễm nước, từ đó chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.

Kết luận

Ô nhiễm nước mặt và nước thải từ các làng nghề dệt nhuộm tại Hà Nội là thực trạng đáng lo ngại, điển hình như tại Dương Nội (Hà Đông) và Phùng Xá (Mỹ Đức). Trong khi Dương Nội đang đối diện mức độ ô nhiễm nghiêm trọng, Phùng Xá dù có cải thiện nhưng vẫn tồn tại nhiều nguy cơ.

Để phát triển làng nghề bền vững, cần đồng thời bảo tồn giá trị truyền thống, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Quan tâm, đầu tư và hành động sớm trong công tác xử lý nước thải không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng hôm nay, mà còn gìn giữ môi trường sống cho các thế hệ mai sau.

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn Khánh Huyền (2025), “Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nước mặt và nước thải của một số làng nghề dệt nhuộm tại Hà Nội”, Tạp chí Khoa học An toàn – Sức khỏe và Môi trường lao động, số 2/2025, trang 26-34.

Xuân Đài