Ecgonomi trong thiết kế vị trí lao động làm giảm nhẹ gánh nặng lao động thể lực, các công việc giác quan vận động
I. Ecgonomi trong thiết kế vị trí lao động làm giảm nhẹ gánh nặng lao động thể lực
1. Ecgonomi trong thiết kế vị trí lao động phù hợp với nhân trắc:
– Khi đo đạc nhân trắc cần chú ý nhiều đến các mốc giải phẫu để xác định trên xương. Nhưng để thiết kế vị trí lao động phải chú ý đến các kích thước choán chỗ như khoảng cách cơ delta, chiều dài mông – đầu gối – đất và một số kích thước liên quan tới các tư thế khác như chiều cao tối đa, khoảng cách với tối đa ra trước, chiều cao ngồi tự nhiên tới mắt…
– Các kích thước chủ yếu của con người dùng để kiểm tra vị trí lao động là: chiều tay với ngang, chiều cao tới mắt, chiều tay với cao, chiều cao với vai, chiều cao tới khuỷu tay, chiều cao khuỷu tay – vai, chiều tay với ra trước, chiều dài từ khuỷu tay tới ngón giữa, hai khuỷu tay, rộng mông, cao ngồi, cao từ ghế tới mắt, cao từ gối tới khuỷu tay, cao từ mặt đất – đầu gối.
– Dùng số liệu nhân trắc hợp lý để kiểm tra vị trí lao động là: chiều cao tối đa của bộ phận điều khiển lấy chiều cao với tới của người thấp; chiều cao tối thiểu của bộ phận điều khiển – chiều cao từ ghế trở lên của người cao; chiều cao của cửa thích hợp với người cao; chiều rộng của ghế – chiều rộng của mông người béo mập.
– Giảm các gánh sức tĩnh.
2. Hợp lý hóa cử động thao tác lao động:
– Loại bỏ các cử động thừa
– Hợp lý hóa cử động
+ Trước hết cần phát huy được lực của các cử động.
+ Cần chọn hướng vận động phù hợp với chiều chuyển động của máy. Ví dụ lái xe xoay vô lăng sang trái là rẽ trái.
+ Quỹ đạo chuyển động càng đơn giản càng tốt, càng liên tục càng tốt, càng ít có sự thay đổi đột ngột về hướng và vận tốc càng tốt. Các cử động phải hài hòa, tự nhiên. Lao động có nhịp điệu tạo điều kiện để các thao tác được tự động hóa. Các cử động bắt đầu đột ngột và dừng lại đột ngột thì khó điều khiển và mệt. Các cử động vòng tròn thuận hơn cử động hình chữ chi.
3. Hợp lý hóa công cụ lao động:
– Dụng cụ dễ cầm, có chiều dài thích hợp.
– Dụng cụ không nặng, khối lượng dụng cụ bằng ¼ tải trọng bình thường, ví dụ xẻng xúc được 8kg thì phải nặng 2kg
– Dụng cụ phải bền chắc, sức chịu đựng được lực cản bằng 4,5 lần tải trọng, ví dụ xẻng có sức chịu đựng là 8kg x 4,5 = 36kg
II. Ecgonomi làm giản nhẹ các công việc giác quan vận động
1. Trình bày các tín hiệu ít tối nghĩa và dễ nhận biết
Theo quan điểm Ecgonomi, một bộ phận báo hiệu không chỉ là một nguồn thông tin đối với người vận hành máy, nó cũng không đơn giản là một bộ phận của máy mà là mối liên hệ giữa máy và người vận hành.
– Khi cần độ chính xác tối đa và sự phối hợp chặt chẽ giữa những người vận hành thì người ta thường dùng kênh thị giác.
+ Dùng bộ báo hiệu định tính khi cần biết một tình huống báo động, ví dụ: đèn bật sáng khi áp suất dần quá thấp.
+ Dùng bộ báo hiệu định lượng khi cần theo dõi, kiểm tra và điều chỉnh. Yêu cầu kích thước, hình thái màu sắc của mặt đồng hồ, bậc thang, kích thước các vạch chia chữ số, đầu nhọn của kim, độ chiếu sáng để người vận hành thu nhận thông tin nhanh và chính xác.
– Khi cần chú ý tối đa, dùng kênh thính giác vì kênh này có hai điều kiện thuận lợi: thu nhận thông tin được từ nhiều hướng và phát hiện nhịp độ đặc biệt tốt. Thường dùng các tín hiệu có tần số từ 100 – 200 Hz, cường độ tùy theo môi trường, liên tục hoặc ngắt quãng.
2. Các bộ phận điều khiển thích hợp:
– Các bộ phận điều khiển phải dễ cẩm, nắm, có gắng sức vừa phải (bằng 1/5 lực tối đa của cơ sử dụng), có những hình thái riêng biệt, bằng các chất liệu khác nhau, được sắp xếp ở những vị trí nhất định để cho người vận hành có thể nhận được dễ dàng khi cần đến.
– Bộ phận điều khiển phải thích hợp, có chức năng và đặc điểm giải phẫu của chi.
+ Những công việc đòi hỏi tốc độ, khả năng lựa chọn và độ chính xác tối đa thì dùng ngón tay, bàn tay điều khiển các nút ấn tắt, mở, núm xoay.
+ Những công việc đòi hỏi gắng sức chính xác nhỏ thì dùng cánh tay, chân điều khiển tay quay, vô lăng, bàn đạp.
– Các bộ phận điều khiển mà sự điều chỉnh được kiểm tra bằng mắt trên một máy báo thì kim máy báo phải quay cùng chiều với bộ phận điều khiển.
+ Xoay bộ phận điều chỉnh theo kim đồng hồ, tương ứng với tăng.
+ Chiều tăng dần của thang chia độ phải trùng hợp với kim đồng hồ.
+ Thường xắp xếp bộ báo hiệu ở trên và bộ phận điều chỉnh ở dưới.
(Nguồn tin: Theo cuốn ” Vệ sinh lao động” NXB KH&KT năm 2010)
