Thực hiện chế độ, chính sách về ATVSLĐ đối với diễn viên xiếc: Từ chủ trương đến triển khai thực hiện

Hậu trường khổ luyện của các diễn viên xiếc. Ảnh: ST

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của Bộ VH-TT&DL, số lao động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, thể dục thể thao có khoảng 32 nghìn người, chiếm 1,68% tổng số lao động trong cả nước. Trong đó, số người hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, biểu diễn nghệ thuật (sân khấu, xiếc, múa, hát, trình diễn thời trang…) có khoảng 10 nghìn; số hoạt động trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể (đã được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú) là 600 người và số lao động trong lĩnh vực mỹ thuật là 2.600 người. Con số này tuy không lớn nhưng công việc của họ đòi hỏi phải có năng khiếu, có sự phát triển phù hợp với nghề, thậm chí cần được đào tạo, bồi dưỡng và tham gia biểu diễn, trình diễn từ rất sớm, có khi dưới độ tuổi lao động.

Xiếc là lĩnh vực lao động nghệ thuật đặc thù, nguy cơ TNLĐ và BNN là rất cao từ quá trình tập luyện đến biểu diễn. Năm 2009, khi Hội ATVSLĐ Việt Nam công bố kết quả khảo sát, đo đạc các chỉ số về cường độ lao động và tần suất TNLĐ xảy ra đối với diễn viên xiếc, dư luận không khỏi “giật mình” khi biết nghề xiếc lại nguy hiểm đến thế. Có đến 95% diễn viên xiếc bị TNLĐ nhẹ đến nặng, không bị chảy máu, gãy chân tay, bong gân thì bị tàn phế, tổn thương nặng nề khiến người nghệ sỹ không thể tiếp tục biểu diễn trên sân khấu. Đối với các diễn viên xiếc thú, nguy cơ bị thú tấn công là rất cao bởi những nguyên nhân khách quan như trời nóng, trái gió trở trời, con vật nào thời kỳ động đực, thú tính nổi lên. Đã từng có những trường hợp nghệ sỹ xiếc thú bị gấu cắn nát cánh tay, bị khỉ cắn… Tại  Trường Trung cấp Nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Việt Nam, mặc dù nhà trường luôn đặt sự an toàn cho học sinh lên hàng đầu, thường xuyên kiểm tra thiết bị luyện tập, giáo viên có trách nhiệm kiểm soát mức độ nguy hiểm, trợ giúp để tránh tai nạn cho học sinh nhưng năm nào nhà trường cũng có 7-8 học sinh bị chấn thương. Số lượng nghệ sĩ bỏ nghề vì tai nạn, bị thú tấn công bất ngờ, phải dừng ước mơ dang dở khi đang ở đỉnh cao không hiếm. Điều này cũng phần nào làm ảnh hưởng đến công tác đào tạo của môn nghệ thuật này. Luật ATVSLĐ và Thông tư số 11/2013/TT-BLĐTBXH ngày 11/6/2013 của Bộ LĐ-TB&XH ban hành danh mục công việc nhẹ được sử dụng lao động dưới 15 tuổi nhưng xiếc là môn nghệ thuật cần luyện tập từ sớm, có khi từ dưới 10 tuổi! Thực tế, ở Liên đoàn Xiếc Việt Nam, mỗi nghệ sỹ phải tập luyện kỹ, tự thiết kế dụng cụ biểu diễn và tự trang bị kỹ năng bảo vệ là chính.

Quy định hiện hành về ATLĐ trong lĩnh vực nghệ thuật và thể dục thể thao có trong Điều 34, Nghị định số 39/2016/NĐ-CP của Chính phủ ngày 15/5/2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật ATVSLĐ. Dựa trên quy định này, Bộ VH-TT và DL đã ban hành một số chính sách riêng cho NLĐ trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Tuy nhiên, nhiều quy định mang tính chuyên ngành, tiêu chuẩn, định mức về sử dụng lao động chưa cụ thể nên có thể dẫn đến sự vi phạm trong sử dụng lao động, hạn chế khả năng sáng tạo của nghệ sĩ. Dự thảo Thông tư quy định một số nội dung về ATVSLĐ đối với người làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục thể thao được đưa ra lấy ý kiến gồm 11 điều. Trong đó có quy định rõ nguyên tắc bảo đảm ATVSLĐ là kết hợp hài hòa giữa đảm bảo an toàn với hoạt động sáng tạo. Dự thảo Thông tư cũng đưa ra các yêu cầu cơ bản của nội quy, quy trình hoạt động phù hợp với từng loại hình nghệ thuật cụ thể.

Dự thảo Thông tư cũng quy định trách nhiệm của NSDLĐ trong việc bảo đảm công tác y tế, khám sức khỏe đột xuất, cấp phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp. Đặc biệt, Thông tư sẽ có quy định về việc sử dụng lao động dưới 13 tuổi, như phải có người hướng dẫn, theo dõi liên tục trong quá trình làm việc của trẻ… Theo ông Phạm Xuân Quang – Phó Giám đốc kiêm Chủ tịch Công đoàn Liên đoàn Xiếc Việt Nam, việc Bộ VH-TT&DL xây dựng Thông tư nên tổ chức hội thảo, trao đổi chuyên môn giữa những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật và chuyên gia y tế, lắng nghe những câu chuyện nghề để có thể đưa ra hướng dẫn phù hợp, khả thi.

Pháp luật hiện hành đã quy định diễn viên xiếc là nghề nặng nhọc, nguy hiểm, độ tuổi nghỉ hưu của diễn viên xiếc là nam 55 tuổi, nữ 50 tuổi. Tuy nhiên, cần phải tiếp tục giảm tuổi nghỉ hưu cho diễn viên xiếc xuống thấp hơn nữa mới phù hợp với đặc thù lao động của ngành này. Nếu cứ áp dụng với tuổi nghề hiện nay chỉ làm tăng sức nặng đối với diễn viên xiếc.

Về quy định: NSDLĐ làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật cần có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo đảm ATVSLĐ tại nơi làm việc theo quy định của pháp luật; thành lập bộ phận y tế hoặc ký hợp đồng với cơ sở khám chữa bệnh… Ông Quang cho biết, nhiều năm nay, Liên đoàn Xiếc vẫn bỏ tiền ra mua bảo hiểm cho diễn viên (bảo hiểm tai nạn con người) ở mức thấp ngoài BHXH đóng theo lương do thường xuyên xảy ra TNLĐ trong lúc tập luyện, biểu diễn, còn bộ phận y tế của cơ quan đã phải ngừng hoạt động do liên quan đến biên chế.

Đánh giá về ý nghĩa của Thông tư, ông Quang cho rằng nếu triển khai, đây sẽ là tiền đề thúc đẩy công tác ATVSLĐ cho ngành nghề nghệ thuật. Tuy nhiên, về tính khả thi của Thông tư, liệu sau khi ban hành thì hiệu ứng lan tỏa và thực hiện có đúng tinh thần đề ra hay không? Thông tư hướng dẫn công tác ATVSLĐ nhưng cơ sở vật chất để thực hiện, về chế độ đãi nghề thì Thông tư không quy định rõ nếu đơn vị không có nguồn kinh phí thực hiện thì nhà nước có cấp ngân sách? Ngành Thể thao đã có định mức về ngành nghề, mỗi buổi tập của vận động viên được trả tiền nhưng trong ngành Xiếc thì chưa làm được điều này, mà hiện nay mới dừng ở quy định về buổi biểu diễn của diễn viên mới mức 80-100.000 đồng khi biểu diễn tại Rạp và 200.000 đồng/buổi lưu diễn.

Các văn kiện, nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp quy của Nhà nước ta luôn khẳng định văn hóa nghệ thuật có vai trò quan trọng, đi đầu trong công cuộc xây dựng đất nước tiến lên văn minh, hiện đại, tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc… Sự quan tâm, đầu tư cả về vật chất lẫn hành lang pháp lý là rất cần thiết đối với văn nghệ sỹ, trong đó có các nghệ sỹ xiếc, để họ tiếp tục tin tưởng, dấn thân và tràn đầy khát vọng cống hiến những sản phẩm tinh thần đỉnh cao phục vụ công chúng. Tuy nhiên, cần có sự quan tâm thật thấu đáo để những chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và những quy định của Ngành thực sự đi vào cuộc sống.

Quang Hải

(Nguồn tin: Tạp chí BHLĐ 8/2017)