Bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người lao động trong ngành xây dựng
Thi công, xây dựng công trình là lĩnh vực đặc biệt nặng nhọc, nguy hiểm. Người lao động (NLĐ) phải thường xuyên làm việc trong điều kiện khắt nghiệt: mưa nắng thất thường, làm việc trên cao, dưới hầm kín, trên sông nước hay môi trường nhiều khói bụi, tiếng ồn, hóa chất độc hại. Những yếu tố này có thể dẫn đến tai nạn lao động (TNLĐ) và bệnh nghề nghiệp (BNN) nếu doanh nghiệp (DN) và NLĐ lơ là, chủ quan, thiếu quan tâm, không triển khai đầy đủ các biện pháp về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) hoặc không tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám bệnh nghề nghiệp cho NLĐ theo quy định.
1. Thực trạng chăm sóc sức khỏe NLĐ trong ngành xây dựng
Hiện nay, ngành xây dựng là một trong những ngành mà NLĐ bị mắc các bệnh có liên quan đến nghề nghiệp nhiều nhất. Do đặc thù phải thi công trong môi trường khắt nghiệt, NLĐ thường xuyên tiếp xúc với khói, bụi mịn, tiếng ồn, hóa chất độc hại… Nếu không được trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân (PTBVCN) như khẩu trang chống phòng chống khí độc và bụi mịn, găng tay, kính bảo hộ… và không được doanh nghiệp (DN) tổ chức khám sức khỏe định kỳ, họ có nguy cơ cao mắc các bệnh nghề nghiệp cũng như nhiều bệnh mãn tính nguy hiểm [1].
Trong thực tế, không ít DN, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng, nhiều năm liền không tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho NLĐ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc DN lo ngại tốn kém chi phí, mất thời gian cho hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc do công trường cách xa cơ sở y tế, khó khăn trong việc di chuyển và tổ chức khám sức khỏe cho NLĐ [2].
Do thường xuyên làm việc trong môi trường khắt nghiệt, nguy hiểm và độc hại, nhiều NLĐ phải thường xuyên hít thở khói và bụi mịn vô cùng có hại cho sức khỏe. Sau một thời gian, nhiều người mắc bệnh nghề nghiệp như bệnh bụi phổi hay các bệnh mãn tính nghiêm trọng, nhiều trường hợp bệnh tiến triển nặng và không thể cứu chữa. Thực tế là đã có hàng loạt NLĐ tử vong vì bệnh nghề nghiệp do không được phát hiện và điều trị kịp thời. Một minh chứng đau lòng là vụ việc tại Công ty TNHH Châu Tiến (Khu công nghiệp Nam Cấm, huyện Nghi Lộc, Nghệ An), nơi hàng chục công nhân mắc bệnh bụi phổi, trong đó đã có 6 người tử vong. Nguyên nhân được xác định là do DN vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về ATVSLĐ, không trang bị PTBVCN đầy đủ, nhiều năm không tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho NLĐ [3].
Có thể thấy đằng sau những vụ việc thương tâm này không chỉ là trách nhiệm pháp lý của các DN mà còn đặt ra vấn đề về vai trò giám sát của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý và thanh tra lao động. Nếu các cơ quan chức năng thực hiện đầy đủ chức năng và trách nhiệm, chắc chắn nhiều vi phạm kéo dài đã có thể được ngăn chặn kịp thời, giảm thiểu hậu quả nặng nề cho NLĐ.
2. Trách nhiệm của doanh nghiệp trong chăm sóc sức khỏe NLĐ
Pháp luật đã quy định rõ ràng trách nhiệm và nghĩa vụ của DN trong việc chăm sóc sức khỏe NLĐ, bao gồm tổ chức khám sức khỏe trước khi bố trí việc làm, khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp và khám định kỳ bệnh nghề nghiệp cho NLĐ.
Cụ thể, theo Khoản 1, Điều 21 Luật An toàn vệ sinh Lao động năm 2015, hàng năm, NSDLĐ phải tổ chức khám sức khỏe ít nhất một lần cho NLĐ. Đối với những người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, NLĐ là người khuyết tật, NLĐ chưa thành niên và NLĐ cao tuổi phải được khám sức khỏe ít nhất 06 tháng một lần.
Bên cạnh đó, người làm việc trong môi trường lao động tiếp xúc với các yếu tố có nguy cơ gây bệnh nghề nghiệp phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp theo danh mục do Bộ Y tế ban hành. Đây là cơ sở để phát hiện sớm điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho NLĐ.
DN cũng có trách nhiệm quản lý môi trường làm việc thông qua việc đo đạc, quan trắc định kỳ, kiểm soát các yếu tố gây hại và trang bị PTBVCN đạt chuẩn cho NLĐ. Những hoạt động này nhằm phòng ngừa rủi ro và đảm bảo điều kiện lao động an toàn.
Ngoài ra, Thông tư số 07/2016/TT-BLĐTBXH quy định, trước ngày 10/01 hàng năm, các DN phải gửi báo cáo công tác ATVSLĐ cho cơ quan quản lý lao động tại địa phương, trong đó có nội dung về tình hình tổ chức khám sức khỏe cho NLĐ.
Đối với hành vi vi phạm, Nghị định 12/2022/NĐ-CP nêu rõ doanh nghiệp không tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho NLĐ sẽ bị phạt từ 1–3 triệu đồng cho mỗi lao động, với mức tối đa không quá 75 triệu đồng đối với một DN.
Tuy nhiên, một số DN lợi dụng kẻ hở pháp luật, báo cáo thiếu trung thực hoặc không đầy đủ trong việc tổ chức khám sức khỏe cho NLĐ, trong khi công tác giám sát của cơ quan chức năng chưa thật sự hiệu quả. Thêm vào đó, mức xử phạt vi phạm hiện nay còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe nên sinh ra tâm lý “nhờn luật” ở một số doanh nghiệp, khiến quyền lợi về chăm sóc sức khỏe của NLĐ chưa được đảm bảo.
3. Một số kiến nghị và đề xuất
Tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp là nghĩa vụ bắt buộc của DN và cũng là quyền lợi chính đáng của NLĐ. Đã đến lúc hoạt động này, đặc biệt đối với người lao động làm việc trong môi trường độc hại, nguy hiểm, cần được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc và bài bản trên thực tế. Để làm được điều đó, không thể chỉ trông chờ vào ý thức tuân thủ của doanh nghiệp mà cần có sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan chức năng và chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan, trong đó có việc giám sát công tác báo cáo ATVSLĐ hàng năm của DN. Một hướng đi quan trọng là quy định rõ trong Luật ATVSLĐ quyền của NLĐ được từ chối làm việc nếu DN không tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp.
Công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra đột xuất tại các DN có sử dụng nhiều lao động làm việc trong môi trường độc hại, nguy hiểm cần được tăng cường, nhằm phát hiện và xử lý kịp thời những vi phạm. Đồng thời, mức xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến phòng ngừa TNLĐ, BNN cũng cần được nâng cao để đủ sức răn đe. Những giải pháp này sẽ góp phần bảo đảm các quy định của Luật ATVSLĐ, trong đó có quy định về tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, được thực hiện nghiêm túc hơn, qua đó bảo vệ quyền lợi của NLĐ và hạn chế tối đa các hành vi vi phạm pháp luật từ phía doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Y tế (2013), Cần phòng tránh bệnh nghề nghiệp trong ngành xây dựng, truy cập ngày 29/8/ 2025, từ https://moh.gov.vn/web/phong-chong-benh-nghe-nghiep/thong-tin-hoat-dong/-/asset_publisher/xjpQsFUZRw4q/content/can-phong-tranh-benh-nghe-nghiep-trong-nganh-xay-dung?inheritRedirect=false.
[2]. Bộ Y tế (2019), Doanh nghiệp ngó lơ sức khỏe công nhân, truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025, từ https://moh.gov.vn/web/phong-chong-benh-nghe-nghiep/thong-tin-hoat-dong/-/asset_publisher/xjpQsFUZRw4q/content/doanh-nghiep-ngo-lo-suc-khoe-cong-nhan?inheritRedirect=false
[3]. Doãn Hòa (2023), Vụ 6 công nhân chết vì bụi phổi: Thêm hàng chục người mắc bệnh, Truy cập: ngày 29/8/2025, từ https://tuoitre.vn/vu-6-cong-nhan-chet-vi-bui-phoi-them-hang-chuc-nguoi-mac-benh-20231205180200023.htm
Nguyễn Đước
Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Công trình 3, Tổng Công ty Đường sắt VN
