Luật Hóa chất 2025 – Bước ngoặt trong quản lý an toàn hóa chất ở Việt Nam

1. Mở đầu

Luật Hóa chất số 06/2007/QH12 (gọi tắt là Luật Hóa chất 2007) ra đời cách đây hơn 15 năm đã tạo nền tảng quan trọng cho quản lý hóa chất ở Việt Nam, thiết lập hành lang pháp lý chính thức và thống nhất cho các hoạt động hóa chất trên cả nước. Nhờ đó, ngành công nghiệp hóa chất đã có bước phát triển mạnh mẽ, hình thành các tổ chức nghiên cứu, cơ sở sản xuất, kinh doanh, cũng như một số tổ hợp công nghiệp hóa dầu cùng các khu, cụm công nghiệp tập trung nhiều doanh nghiệp hóa chất. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển nhanh của ngành, cùng yêu cầu ngày càng cao về an toàn và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đã đặt ra nhiều thách thức mới vượt ngoài khung khổ điều chỉnh của Luật 2007.

Trước bối cảnh đó, Luật Hóa chất 2025 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý hóa chất. Luật mới kế thừa những thành tựu của giai đoạn trước, đồng thời bổ sung các nội dung hoàn toàn mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

2. Sự cần thiết ban hành Luật Hóa chất 2025

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật Hóa chất 2007 đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ một số tồn tại, hạn chế:

– Phạm vi và đối tượng áp dụng chưa rõ ràng: Luật chưa phân định được hóa chất và các sản phẩm hàng hóa chứa hóa chất, cũng như chưa xác định cụ thể các hoạt động sản xuất hóa chất với các hoạt động phối trộn, pha loãng hóa chất. Bên cạnh đó, khái niệm về hóa chất độc hiện nay cũng chưa thực sự phù hợp với thực tế.

– Yêu cầu về dự án sản xuất, kinh doanh hóa chất vẫn còn thiếu: Các quy định chủ yếu tập trung vào an toàn hóa chất và bảo vệ môi trường, chưa đề cập đến các yêu cầu về định hướng phát triển ngành, chất lượng sản phẩm hay các yêu cầu về hóa học xanh.

– Thiếu kiểm soát hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm tiêu dùng: Nhiều sản phẩm như sơn, mực in, keo dán, chất tẩy rửa có chứa hóa chất nguy hiểm nhưng người tiêu dùng chưa được cung cấp thông tin hoặc thông tin còn chung chung. Những hóa chất nguy hiểm này hiện chưa được điều chỉnh trong Luật Hóa chất 2007 và các văn bản chuyên ngành khác.

Để khắc phục những hạn chế này, Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 (Luật Hóa chất 2025) đã được Quốc hội khóa XV, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2025. Mục đích của Luật Hoá chất 2025 nhằm:

– Đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa chất phù hợp với Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 10 năm 2021 – 2030.

– Thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp tại Nghị quyết số 29-NQ/TW về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

–  Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp theo hướng tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững, quản lý hóa chất trở thành nội dung trọng yếu. gắn liền với yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ sức khỏe con người và môi trường, đồng thời hỗ trợ đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

3. Những điểm mới nổi bật của Luật Hóa chất 2025

Luật Hóa chất 2025 thể hiện một sự mở rộng và nâng cấp tư duy quản lý so với Luật 2007 (tập trung vào 3 lĩnh vực: Phát triển công nghiệp hóa chất, Quản lý hóa chất, và An toàn hóa chất).

3.1. Nội dung mở rộng và tích hợp của Luật Hóa chất 2025

3.2. Phạm vi và phân loại hóa chất rõ ràng hơn

– Phạm vi: Luật Hóa chất 2025 mở rộng điều chỉnh sang phát triển ngành công nghiệp hóa chất, an ninh hóa chất nhằm ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích, đồng thời bổ sung quy định về hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm và hàng hóa.

– Phân loại: Phân loại hóa chất rõ ràng và chặt chẽ hơn, chia thành các nhóm có yêu cầu quản lý riêng biệt về giấy phép, kiểm soát và báo cáo, bao gồm:

+ Hóa chất có điều kiện;

+ Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt – nhóm mới, gồm các hóa chất có nguy cơ cao về an ninh và môi trường, quy định chặt chẽ về mục đích sử dụng và số lượng (Điều 9, Chương III);

+ Hóa chất cấm;

+ Nhóm hóa chất trọng điểm – gồm hóa chất cơ bản; sản phẩm hóa dầu, hóa dược, cao su, được ưu tiên phát triển và đầu tư (Khoản 7, Điều 2, Chương I);

+ Quản lý thành phần hóa học trong sản phẩm tiêu dùng (Hóa chất nguy hiểm trong hàng hóa – Khoản 4, Điều 2, Chương I và Chương V).

3.3. Áp dụng nguyên tắc “Hóa học xanh”

Luật Hóa chất 2025 quy định doanh nghiệp phải:

– Lựa chọn công nghệ, thiết bị giảm thiểu hóa chất nguy hiểm;

– Thiết kế quy trình sản xuất thân thiện môi trường;

– Áp dụng nguyên tắc hóa học xanh ngay từ giai đoạn đầu tư (điểm d Khoản 2, điểm b Khoản 4 và khoản 5 của Điều 5).

Nguyên tắc này hướng đến: Giảm thiểu rủi ro hóa chất nguy hiểm; bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng; thúc đẩy công nghệ sạch, sản xuất bền vững, và tăng khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

3.4. Quản lý chặt chẽ dự án và tăng cường điều kiện tư vấn

– Quản lý dự án: Dự án hóa chất phải được đánh giá khoảng cách an toàn, có kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất và tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật và môi trường.

– Tăng cường điều kiện tư vấn và đào tạo: Cá nhân tư vấn hóa chất phải có chứng chỉ chuyên ngành; Tổ chức tư vấn phải có đội ngũ đủ năng lực và trang thiết bị phù hợp.

3.5. Chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về hóa chất

Luật Hóa chất 2025 đánh dấu bước đột phá trong chuyển đổi số, một nội dung hoàn toàn chưa có trong Luật 2007. Đây được xem là khung pháp lý đầu tiên cho phép tối đa hóa ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước về hóa chất. Luật Hóa chất 2025 yêu cầu:

– Số hóa toàn diện hoạt động quản lý hóa chất, bảo đảm đồng bộ từ Trung ương đến địa phương và liên thông với các cơ quan quản lý chuyên ngành.

– Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất được phát triển theo hướng “động”, “mở” và “tích hợp”, vượt xa mô hình cơ sở dữ liệu tĩnh trước đây. Hệ thống mới có khả năng cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực.

– Các dữ liệu quan trọng được tích hợp tự động, bao gồm thông tin khai báo hóa chất, huấn luyện an toàn, phân loại, sử dụng, tồn kho và báo cáo sự cố. Việc đồng bộ này giúp hình thành một nguồn dữ liệu thống nhất phục vụ quản lý, giúp giảm chồng chéo báo cáo và tăng tính minh bạch.

4. Tác động của Luật Hóa chất 2025 đến doanh nghiệp

4.1. Nội dung tác động

Luật 2025 tạo ra tác động pháp lý trực tiếp lên mọi hoạt động của doanh nghiệp hóa chất

 4.2. Chiến lược tuân thủ hiệu quả cho doanh nghiệp

Hiện nay, Chính phủ đang xây dựng ba dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Hóa chất 2025, bao gồm:

– Nghị định Quy định chi tiết về phát triển công nghiệp hóa chất và an toàn, an ninh hóa chất.

– Nghị định Quy định chi tiết về quản lý hoạt động hóa chất và hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm, hàng hóa.

– Nghị định Ban hành các danh mục hóa chất thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hóa chất.

Sau khi các văn bản hướng dẫn được ban hành chính thức, doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai một số hoạt động trọng tâm sau:

1) Rà soát và phân loại hóa chất:

– Đối với sản xuất, nhập khẩu: Đối chiếu toàn bộ danh mục hóa chất đang sử dụng với các nhóm “hóa chất có điều kiện”, “hóa chất cần kiểm soát đặc biệt” và “hóa chất cấm” theo quy định của Luật Hóa chất 2025.

– Đối với sản xuất hàng hóa tiêu dùng: Đánh giá thành phần hóa học trong sản phẩm có thuộc nhóm hóa chất nguy hiểm cần kiểm soát hay không.       

2) Đánh giá lại quy trình sản xuất:

 – Áp dụng tiêu chí hóa học xanh.

 – Cải tiến công nghệ và thiết bị để giảm thiểu rủi ro và chất thải.

3) Huấn luyện và Đào tạo:

– Chủ động cử cán bộ tham gia các khóa đào tạo, huấn luyện và thi chứng chỉ tư vấn chuyên ngành hóa chất;

– Tổ chức diễn tập ứng phó sự cố hóa chất định kỳ;

– Các doanh nghiệp tư vấn cần cập nhật quy định về chứng chỉ, điều kiện hành nghề theo luật mới

5. Kết Luận

Luật Hóa chất 2025 đánh dấu một bước chuyển toàn diện trong quản lý ngành hóa chất tại Việt Nam, tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư của doanh nghiệp. Việc nắm bắt kịp thời và chuẩn bị đầy đủ cho quá trình tuân thủ không chỉ giúp doanh nghiệp vận hành hợp pháp và an toàn, mà còn là điều kiện cần thiết để phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Luật mới trở thành nền tảng quan trọng để chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị rủi ro và phát triển bền vững; tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ vòng đời hóa chất; đáp ứng các yêu cầu hội nhập và tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời xây dựng cơ sở pháp lý vững chắc để ngành hóa chất phát triển theo hướng hiện đại, đóng vai trò là một trong những ngành công nghiệp nền tảng của quốc gia.

Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2007), Luật Hóa chất số 06/2007/QH12, ban hành ngày 21/11/2007.
2. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2025), Luật Hóa chất số 69/2025/QH15, ban hành ngày 14/6/2025.
3. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2017), Nghị định số 113/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hóa chất, ban hành ngày 09/10/2017.
4. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2022), Nghị định số 82/2022/NĐ-CP Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 113/2017/NĐ-CP, ban hành ngày 18/10/2022.

ThS. Nguyễn Thị Thúy Hằng

Trung tâm An toàn lao động, Viện KH An toàn và Vệ sinh lao động

(Nguồn: Tạp chí KH An toàn – Sức khỏe và Môi trường lao động số 4/2025)